عملکرد و ساختار پوست چگونه است؟

 

در این مقاله ما به بررسی عملکرد و ساختار پوست و اعمال و طایف آن می پردازیم. در ادامه با ما همراه باشید تا درک بهتری از پوست داشته باشید. این مفاهیم به شما کمک می کند که بهتر بتوانید از پوست خود مراقبت کنید.

ساختار پوست 

آشنایی با عملکرد وساختار پوست برای مراقبت بهتر از پوست لازم است. 

اپیدرم (Epidermis) :

لایه خارجی پوست را تشکیل میدهد در پایه این لایه سلولها  به صورت پیوسته تقسیم شده و سلولهای جدید میسازند همچنانکه سلولها ساخته  می شوند، توسط لایه های زیرین آنها به سمت خارجی پوست رانده شده و بالاخره به لایه  شاخی (کراتینی) پوست میرسند. در نهایت سلولهایی که به سطح لایه شاخی می رسند  توسط عمل پوسته ریزی می ریزند. 

درم (Dermis) :

لایه زیر اپیدرم بوده و از آن ضخیم تر است. درم اساسا از فیبرهای کلاژن  و الاستین ساخته شده است. این لایه همچنین شامل رگهای خونی اعصاب، ارگانهای حسی  غدد چربی غدد عرق و فولیکولهای مو میباشد. 

هیپودرم (Sub-Cutis):

این لایه زیر درم واقع شده و از سلولهای چربی تشکیل شده است. 

ضخامت پوست 

ضخامت پوست از ۱ تا ۴ میلی متر متغیر است. ضخامت پوست و لایه های آن در نقاط مختلف بدن متفاوت است. اپیدرم عموما نازک بوده و مخصوصا در پوست پلکها فقط ۰٫۱۰ میلی متر قطر دارد. اپیدرم کف دست و پا ضخیم تر بوده و در بعضی جاها قطر آن به ۱ میلی متر می رسد. 

درم تا ۲۰ برابر ضخیم تر از اپیدرم است. ضخیم ترین درم را پوست پشت بدن انسان با ضخامت  ریبی ۳ تا ۴ میلی متر دارا میباشد. ضخامت لایه هیپودرم نیز در نقاط مختلف بدن متفاوت بوده و مثلا در رانها و مناطق شکم  ضخیم تر ولی در صورت نازک تر است. 

اعمال پوست 

پوست وظایف زیر را بر عهده دارد :

• به عنوان یک لایه محافظ برای اندامهای داخلی عمل می کند. 
• حسها را انتقال میدهد. 
• کمک به تنظیم درجه حرارت بدن می کند. 
• ویتامین D تولید می کند. 
• نقش مهمی در ارتباطات اجتماعی فرد دارد. 

لایه محافظ برای اندامهای داخلی 

پوست به عنوان یک پوشش برای بدن عمل کرده و آن را از آسیبهای زیر مصون نگه می دارد : 

1. آسیبهای مکانیکی – این آسیبها میتواند در اثر مالش فشار و انواع مختلف تماسها ایجاد شود. 
2. توکسین (سم) های شیمیایی خارجی ترین لایه پوست از کراتین تشکیل شده و می تواند در  مقابل انواع ترکیبات شیمیایی مانند اسیدها مقاومت خوبی از خود نشان دهد. 
3. اشعه ماوراء بنفش خورشید 
4. عوامل عفونت زا مانند باکتریها و قارچها پوست به صورت پیوسته در معرض باکتریها قرار  داشته ولی ساختمان بسیار فشرده سلولها در لایه شاخی باعث میشود پوست به این عوامل  بیماریزا غیر قابل نفوذ شود و به این ترتیب جلو ورود این عوامل به درون پوست گرفته  می شود. 

باکتری و قارچ 

همیشه مقداری باکتری در سطح پوست وجود دارند که اغلب در شرایط معمولی زبان آور  نیستند. وقتی پوست سالم و طبیعی است و لایه کراتینی آن دست نخورده می باشد، این باکتریها  نمی توانند به درون پوست نفوذ کنند بیشتر باکتریهایی که در بدن انسان زندگی می کنند، پاتوژن  (بیماریزا) نبوده و تولید بیماری نمی کنند. گرچه در اثر هر گونه آسیب پوستی مانند سوختگی  زخم و … باکتری میتواند به پوست حمله کرده و عفونت ایجاد کند. 

بر خلاف باکتریها انواع مخصوصی از قارچها در پوست سالم قادر به نفوذ بوده و به یکپارچگی  کراتین پوست صدمه می زنند. این حقیقت میتواند توضیحی به این مطلب باشد که چرا عفونتهای  قارچی پوست شایع تر از انواع باکتریایی آن است. علاوه بر این وقتی قارچ به یکپارچگی پوست  صدمه می زند، باکتریها به آسانی میتوانند پوست را مورد حمله قرار دهند، بنابراین عفونتهای  باکتریایی در پوستهای مبتلا به قارچ شایع تر است. 

پوست نه تنها بدن را از محیط خارج مصون نگه میدارد و محافظت می کند، عملکرد مهم  دیگر آن جلوگیری از دست رفتن آب بدن است. اگر این وظیفه مهم پوست نبود، بدن مقادیر زیاد  و قابل توجهی آب از دست میداد که میتوانست تهدید کننده حیات و زندگی باشد. اهمیت این  عملکرد پوست در بیمارانی دیده میشود که پوست آنها صدمه دیده است، برای مثال در  سوختگی های گسترده، بیماران مقادیر قابل توجهی مایع از دست می دهند و تقریبا همیشه اولین  اقدام در مورد این افراد تامین آب از دست رفته و جلوگیری از دست رفتن بیشتر آن است. 

انتقال حس 

درم دارای شبکه غنی اعصاب بوده که حس هایی مانند حس لمس فشار، درد و درجه حرارت  را منتقل می کند. 

تنظیم درجه حرارت بدن 

از آنجایی که تبخیر یک عمل گرماگیر است همچنانکه آب سطح پوست بخار می شود  باعث ایجاد یک اثر خنک کنندگی (Cooling effect) شده و دمای بدن را پایین می آورد. این  دقیقا همان اتفاقی است که در عرق کردن بروز میکند مقدار عرق و آبی که از سطح پوست  تبخیر می شود، بستگی به درجه حرارت بدن و شرایط محیطی اطراف دارد و ممکن است در بعضی  مواقع به چند لیتر در روز برسد. 

درجه حرارت بدن از طریق تغییر در قطر رگهای خونی پوست و میزان خونی که به پوست  می رسد و در نتیجه تغییر در میزان تبخیر آب آن تنظیم می شود. 

تولید ویتامین D 

در معرض آفتاب واقع شدن باعث ساخته شدن ویتامین در D پوست میشود. این ویتامین پس  از پوست به درون خون وارد شده و به بافتهای مختلف بدن که به این ویتامین نیاز دارند می رسد.  ویتامین D اساسا برای تنظیم سطح کلسیم بدن و ساختمان استخوانها و رشد آنها ضروری میباشد. 

ارتباطات اجتماعی 

رنگ، بافت و بوی پوست در برقراری ارتباطات اجتماعی و جنسی حائز اهمیت است. در موقع  دستپاچگی و خجالت برافروخته میشویم که به خاطر گشاد شدن عروق خونی پوست اتفاق  می افتد. خطوط مختلف ایجاد شده در سطح پوست صورت در موقع صحبت کردن، انواع مختلف  هیجانات را نمایان میکند. 

لایه خارجی پوست : اپیدرم 

کراتینوسیت ها 

اپیدرم خارجی ترین لایه در ساختار پوست میباشد. این لایه از تقریبا ۱۵ تا ۲۰ ردیف سلولی محکم و  فشرده به هم تشکیل شده است. بیشتر سلولهای لایه اپیدرم را کراتینوسیت ها تشکیل می دهند که به  آنها سلولهای پوسته ای (squamous cells) نیز میگویند اندازه هر سلول کراتینوسیت تقریبا چند  هزارم میلی متر است. همچنانکه در شکل زیر دیده میشود داخلی ترین لایه اپیدرم لایه بازال یا  پایه می باشد. این لایه به این دلیل بازال نامیده میشود که سلولهای آن اساس و پایه اپیدرم را  تشکیل می دهند.