موهای زائد چرا به وجود می آیند؟ روش های ازبین بردن آنها چیست؟

موهای زائد و زیبایی

علاقه افراد به صورت روزافزون برای افزایش زیبایی ظاهری بیشتر می گردد. بسیاری از مردان  و زنان ممکن است به دلیل وجود موهای زائد در مناطقی از بدن خود، ناراحت باشند. بسیاری از  روش های حذف موهای زائد موجود تنها یک راه حل موقتی هستند؛ به روشه ای حذف دائمی  موها در مقاله ای دیگر خواهیم پرداخت. 

در این مقاله روش های موقتی حذف موهای زائد را مرور کرده ولی ابتدا باید چند نکته اساسی را  ذکر کنیم:

1. تمامی افراد در تمام نقاط بدن خود دارای فولیکول مو هستند. 
2. تعداد فولیکول های مو در مردان و زنان مشابه است. تفاوت در ظاهر موها در دو جنس  بستگی به نوع مو دارد فولیکول مو می تواند موهایی کوچک، باریک و روشن (بدون رنگدانه) تولید کند که اغلب دیده نمی شوند، این موها ولوس (vellus) نام دارند. در مقابل  بعضی فولیکول ها موهایی بلند، ضخیم و تیره دارند که با چشم قابل رویت هستند، به این نوع  موها ترمینال (terminal) گفته می شود. در بچه ها موهای ترمینال فقط در سر، ابروها و مژه ها  وجود دارد. موهای صورت بچه ها و خانم ها از نوع ولوس است که با چشم دیده نمی شود.  وجود موهای زائد در خانم ها به این دلیل است که بعضی از موهای ولوس که با چشم رویت نمی شوند، ضخیم و تیره می گردند. 

علت ایجاد موهای زائد 

غلظت بالای هورمون های مردانه (مانند تستوسترون) در خون و بافت ها 

در خانم ها معمولاً غلظت های کمی از تستوسترون وجود دارد، اما به علت اختلالات هورمونی ممکن است میزان این هورمون افزایش یابد، در این حالت موهای زائد با طرح مردانه ایجاد می گردد (مثلا موهای زائد در صورت مشاهده می شود). اگر بروز موهای زائد با علائم دیگر همراه شود، احتمال اختلال هورمونی در بیمار تقویت می گردد، مانند: کلفت شدن صدا، اختلال بی نظمی عادت ماهیانه، آکنه، افزایش حجم توده عضلانی و تغییر توزیع بافت چربی در بدن 

افزایش حساسیت فولیکولهای مو به مقادیر طبیعی هورمون در بدن 

در این موارد غلظت هورمون ها طبیعی است، اما شخص از موهای زائد رنج می برد. یکی از دلایل ذکر شده در این حالت افزایش حساسیت فولیکول های مو به هورمون ها است. علت این  افزایش حساسیت هنوز مشخص نشده است، اما ممکن است به دلایل وراثتی بوده، زیرا در بعضی اقوام و گروه ها بیشتر دیده می شود. در این موارد بروز موهای زائد به هر علتی که باشد، حذف موها با روش های معمول کافی نیست و شخص حتما باید به یک متخصص غدد ارجاع داده شود تا آزمایشات لازم برای تشخیص اختلالات هورمونی انجام پذیرد. 

به هر حال بسیاری از خانم ها حتی در صورت عدم وجود مشکلات پزشکی، علاقمند به رفع موهای زائد خود هستند که در این فصل به روش های معمول حذف موها می پردازیم. 

اپیلاسیون و دپیلاسیون: تعاریف 

اپیلاسیون(Epilation) 

در اپیلاسیون موها از ریشه کنده شده و در تمامی این روش ها سلول های زنده تخریب نمی شوند. بسته به نوع اپیلاسیون، حذف مو ممکن است موقتی یا دائمی باشد. مثلا الکترولیز یک روش حذف دائمی مو است (مراجعه به مقاله مربوطه)، اما کندن موها با موم یا بند انداختن یک روش اپیلاسیون موقتی است. 

دپیلاسیون (Depilation)

در دپیلاسیون فقط قسمت بالای مو در سطح پوست حذف می شود و ریشه مو سالم می ماند. مثل تراشیدن مو یا استفاده از کرم موبر. همه روش های دپیلاسیون موقتی هستند. 

در دپیلاسیون مو از قسمت سطح پوست برداشته می شودسمت راست)  اما در اپیلاسیون مو از ریشه کنده می شود (سمت چپ) 

روش های حذف مو 

انواع روش ها عبارتند از: 

• تراشیدن(Shaving)  
• سایش مکانیکی 
• روش های مختلف چیدن (استفاده از موچین، بند انداختن موم گرم، شکر ذوب شده، موم سرد و یا استفاده از ابزارهای خاص)
• دپیلاسیون با مواد شیمیایی 

تراشیدن 

روشی سریع، آسان، راحت و بدون درد است. بسیاری از خانم ها از این روش برای موهای پاها و زیر بغل استفاده می کنند. این روش برای موهای صورت هم قابل استفاده است، اما بسیاری از خانم ها تمایلی به تراشیدن موهای صورت خود ندارند، زیرا آن را روشی مردانه می دانند. 

توجه: این عقیده که تراشیدن مو باعث افزایش سرعت رشد و ضخیم تر شدن مو می شود، کاملا بی اساس است. قسمت سطحی مو هیچ سلول زنده ای ندارد و حاوی سلول های مرده کراتینی است، بنابراین تراشیدن این قسمت هیچ اثری روی رشد مو و ضخیم شدن یا تیره شدن آن نخواهد داشت. همچنین بریدن این قسمت مو هیچ اثری روی ریشه مو ندارد. شاید این تصور اشتباه به این دلیل است که پس از تراشیدن موی کوتاه مجدد رشد کرده در این قسمت ضخیم و زبر است و انتهای آن باریک نیست، اما با رشد مو این زبری از بین می رود. 

مزایای تراشیدن مو 

سریع و بی خطر است. می توان موهای تمام نواحی بدن را تراشید. برای تمام انواع پوست ها  مناسب است. 

معایب تراشیدن 

• عیب اصلی آن رشد سریع مو پس از تراشیدن است و این کار باید با فواصل زمانی کم تکرار  شود. 
• پوست ممکن است خراشیده شود. 
• امکان تحریک پوستی وجود دارد. 
• احتمال ایجاد عفونتهای باکتریال در موضع وجود دارد. این عفونت که در اصطلاح پزشکی به آن فولیکولیت (folliculitis) می گویند، بیشتر در کشاله ران ها ایجاد می شود. 

برای جلوگیری از بریدن پوست، تحریک یا عفونت پوستی راهکارهای زیر توصیه می شود:

• استفاده از تیغ تیز و تازه 
• مرطوب کردن ناحیه و پوشاندن آن با کف قبل از شروع 
• آرام تراشیدن و با حداقل فشار 

اگر پوست حساس می باشد بهتر است تیغ حداقل تماس را با پوست داشته، یعنی فقط یک بار روی ناحیه حرکت داده شود. بهتر است موها کاملا مرطوب شده و با کف پوشیده شده باشند. همچنین تیغ باید در جهت رشد موها حرکت کند. 

سایش مکانیکی 

روش دیگری است که قبل از تراشیدن با تیغ به کار می رفته است. در گذشته از سنگ پا  (Pumice stone) استفاده می شد. این روش نیز مانند تراشیدن باید هر چند روز یک بار تکرار شود. سایش شدید پوست ممکن است باعث قرمزی و تحریک آن گردد. یک روش دیگر استفاده از دستکش های اپیلاتور است (depilator glove) که به آرامی و به صورت دورانی روی پوست حرکت داده می شود. سطح این دستکش ها از کاغذ سمباده پوشیده شده است. قبل از استفاده بهتر  است از یک محلول الکلی ضد عفونی کننده استفاده شود. پس از آن هم مرطوب کننده های تسکین دهنده مانند آلوئه ورا یا نارون کوهی باید مصرف گردد. 

چیدن (کندن) مو 

موقع تراشیدن، مو از سطح پوست بریده می شود، پس هیچ اثری روی ریشه و رشد مو ندارد، اما در چیدن مو از ریشه کنده می شود که نتیجه آن از فردی به فرد دیگر متفاوت است. 

تکرار چیدن مو از ریشه ممکن است باعث آسیب ریشه شود.در اغلب موارد کندن مو هیچ  اثری روی ساختار و شکل مو ندارد (مثلا اغلب خانم ها همیشه موهای اضافی ابروهای خود را با موچین بر می دارند که هیچ اثری روی شکل، ضخامت و رنگ ابرو ندارد)، هر چند عواقب آن  غیر قابل پیش بینی است و در افراد مختلف متفاوت است. گاهی وقتها کندن مو باعث تغییر جهت  رشد موی ابرو می شود و منجر به نازک شدن و کوچک شدن آن می گردد و گاهی نیز کندن مو  در این ناحیه باعث می شود مو دیگر رشد نکند. اغلب رشد مجدد مو در ناحیه ای از ابرو که موی  آن کنده شده، نسبتا طولانی است و حتی ممکن است بیشتر از یک سال طول بکشد، بنابراین از  کندن غیر ضروری موها باید اجتناب شود. بسیاری از خانم ها به دلیل عدم رشد مو به جهت کندن مکرر، مجبور به استفاده از مدادهای ابرو یا تاتو میباشند. 

آیا مو به دلیل کندن ضخیم تر و درشت تر می شود؟ 

گاهی به نظر میرسد مو بعد از کندن ضخیم تر می شود، اما این پدیده هیچ ربطی به کندن مو  ندارد، بلکه به چرخه رشد مو مرتبط است اگر مویی که کنده میشود در فاز استراحت (تلوژن) باشد، مویی که به جای آن رشد می کند در فاز رشد خواهد بود و ممکن است به شکل جدیدی  رشد کند و ظاهر آن ضخیم و تیره تر به نظر برسد. 

روشهای مختلف کندن مو 

• کندن مو با موچین 
• بند انداختن 
• استفاده از موم سرد یا گرم یا شکر ذوب شده 
• استفاده از ابزارهای خاص 

معایب کندن مو 

• دردناک بودن روش که ممکن است برای عده ای قابل تحمل نباشد. 
• فولیکولیت (التهاب فولیکول مو) که به دلیل آسیب های میکروسکوپی ناحیه و عفونت  باکتریال ایجاد می شود. 
• ممکن است در ناحیه اسکار ایجاد گردد. 

مزایای کندن مو 

بر خلاف تراشیدن، پوست مدت بیشتری بدون مو باقی میماند و موها تمایل کمتری به برگشت به داخل پوست دارند. 

استفاده از موچین یا بند انداختن 

از این روشها برای نواحی کوچکی از بدن مثل ابرو چانه یا نواحی اطراف هاله پستان استفاده  می شود. موقع بند انداختن نخ به دور مو پیچیده میشود و باعث راحت کنده شدن آن می گردد. 

موم گرم 

استفاده از موم یکی از روش های کندن مو است که برای نواحی وسیعی از بدن استفاده می شود. موم مورد استفاده از کندوی عسل حاصل می گردد. روش کار با موم بدین شرح است:  موم را گرم می کنیم تا ذوب شود، سپس نواحی مورد نظر را با آن آغشته می کنیم. طی چند دقیقه موم جامد می شود و موها به آن می چسبند و در آن به دام می افتند، سپس لایه موم را به سرعت در  خلاف جهت رشد مو کشیده و موها هم همراه آن کنده می شوند. در این روش موها از نزدیک  ریشه جدا می شوند و مدت بیشتری طول می کشد تا دوباره رشد کنند. گاهی چند روز پس از موم  انداختن ممکن است موهای جدید ظاهر شود که در حقیقت موهایی هستند که در فاز رشد بوده و  موقع موم انداختن در سطح پوست هنوز رشد نکرده بودند. 

استفاده از موم گرم:دستور العمل لازم قبل از مصرف 

• پوست باید تمیز و خشک باشد. 
• برای بعضی توصیه می شود موضع با یک لایه پودر تالک پوشانده شود تا چربی و رطوبت  پوست جذب گردد. 
• قبل از استفاده، موم باید امتحان شود که خیلی داغ نباشد و پوست را نسوزاند. 

اگر موها خیلی کوتاه باشند همراه موم کنده نمی شوند، پس بهتر است ۲ تا ۳ هفته پس از  تراشیدن مو از موم استفاده کرد تا موها به قدر کافی رشد کرده باشند. 

نحوه استفاده از موم 

• موم را باید در جهت رشد مو روی پوست مالید. 
• چند دقیقه صبر کرد تا موم سرد شود و سپس در خلاف جهت رشد موم، از سطح پوست جدا  کرد. 

بعد از موم انداختن : 

• پوست را باید با الکل ضد عفونی کرد. 

معایب موم انداختن 

• موم باعث کنده شدن همه موها نمی شود. موهایی که زیر ۲ میلی متر طول دارند نمی توانند توسط موم جدا شوند. 
• تحریک و واکنش های آلرژیک ممکن است اتفاق بیافتد که میتواند بسیار جزیی (قرمزی و  سوزش ملایم) متوسط یا شدید باشد. در موارد ملایم و متوسط استفاده از عوامل ضد التهاب  مثل کرم هیدروکورتیزون ۱% یا فراورده های حاوی آلوئه ورا، کافی است، در مواردی که  واکنش های التهابی جدی رخ می دهد باید حتما به پزشک مراجعه کرد. 
• فولیکولیت (التهاب فولیکول مو) ممکن است پس از موم انداختن اتفاق بیفتد که به صورت  ضایعات کوچک و قرمز و گاهی چرکی در محل رشد مو بروز می کند. اگر التهاب شدید  بود باید به پزشک مراجعه کرد. 
• روشی دردناک است. شدت درد در افراد مختلف متفاوت است. 
• استفاده از موم خیلی داغ می تواند باعث سوختگی پوست می شود. 

در اغلب خانم هایی که مدت طولانی از موم استفاده میکنند عوارض فوق مشاهده نمی شود.  در صورت تکرار موم انداختن مو تمایل کمتری به رشد مجدد دارد و نازک تر می شود، چون احتمالا این روش باعث آسیب ریشه مو می گردد، البته مراقبت های پس از موم انداختن همچنان در  این خانم ها نیز لازم است تا بروز عوارض به حداقل برسد. 

شکر ذوب شده 

این مورد خیلی پرکاربرد نیست، زیرا روشی دردناک است. اساس این روش استفاده از شکر ذوب شده است که به پوست می چسبد و موقع جدا شدن، موها را هم از پوست جدا می کند. این  روش مشابه موم انداختن با موم گرم است. 

موم سرد 

موم سرد مشابه موم گرم عمل می کند. در واقع موم سرد موم واقعی نیست، بلکه مخلوطی از  قندهای مختلف چسبنده است. معمولاً این فراورده ها حاوی سیتریک اسید هستند. این مخلوط یک ترکیب چسبنده می سازد که به طور موثر باعث کنده شدن موها از سطح پوست می گردد. معمولاً  هر چه ترکیبی چسبنده تر باشد کندن آن از سطح پوست راحت تر و با درد کمتری همراه است. 

ابزارهای خاص برای کندن مو 

بیشتر این وسایل حاوی یک فنر هستند مو درون فنر گیر میکند و با پیچش آن کنده می شود.  مزایا و معایب استفاده از این ابزارها مشابه بقیه روشهای کندن مو است اما طراحی بهتر ابزار به  کنده شدن سریع تر مو از پوست کمک می کند. 

موبرها (اپیلاتورهای) شیمیایی 

این فراورده ها به شکل کرم، پماد، کف یا ژل در دسترس هستند. این محصولات حاوی مواد  شیمیایی میباشند که رشته های کراتین سطح خارجی مو را در خود حل می کنند. این مواد مو را از  سطح یا کمی پایین تر از آن جدا می نمایند. هنگام استعمال این مواد، مو از جایی که کراتین کمی آسیب دیده است یا به خوبی توزیع نشده، می شکند. 

اپیلاتورهای شیمیایی فقط روی قسمت خارجی مو موثرند و اثری بر بافت زنده ندارند، بنابراین  بعد از چند روز موهای جدید در محل قابل مشاهده خواهند بود. 

انواع مختلف موبرهای شیمیایی 

سولفیدها 

باریم سولفید یا استرنسیوم سولفید از سالهای ۱۸۰۰ میلادی استفاده می شدند. این مواد خیلی  سریع و موثر عمل می کنند، هر چند موقع استفاده از آنها هیدروژن سولفید (H2S) تشکیل می شود که بوی آزار دهنده (مشابه تخم مرغ گندیده) تولید میک ند و باعث تحریک پوست می شود. 

تیوگلیکولات ها 

جزء اصلی فراورده هایی هستند که امروزه استفاده می شوند. جزء اصلی اپیلاتورها، نمک های تیوگلیکولیک اسید است که روی فیبرهای مو موثر بوده و باعث حل شدن و قطعه قطعه شدن کراتین می شود. 

املاح تیوگلیکولات تحریک پوستی کمتری نسبت به سولفیدها ایجاد می کنند و بوی کمتری  هم دارند، هر چند مدت بیشتری باید روی پوست بمانند تا اثر کنند چون کمتر محرک هستند، برای نقاط حساس پوست مثل صورت هم استفاده می شوند. زمانی را که باید روی پوست بمانند توسط تولید کننده مشخص می شود که بین ۵ تا ۲۰ دقیقه است و بستگی به نوع محصول و ناحیه مورد استفاده در بدن دارد. این فراورده ها روی موهای نازک خیلی موثر هستند. 

عوامل موبر آنزیمی 

مشکل تحریک پوست و ایجاد بوی بد ندارند. آنزیم عمده مورد استفاده کراتیناز است که کراتین مو را در خود حل می کند. این آنزیم به وسیله باکتری های خاص تولید می شود. نسبت به ۲ دسته قبلی اثر ضعیف تری دارد. 

دستور العمل استفاده از موبرهای شیمیایی 

• باید به دستورالعملی که همراه محصول است به دقت عمل کرد. این دستور العمل بر اساس  نوع و غلظت ماده موبر در فرآورده متغیر است. 
• فراورده نباید بیشتر از زمان ذکر شده روی پوست بماند. 
• کرم های مخصوص پوست صورت را نباید روی سایر نواحی بدن مثل پاها استفاده کرد. 
• این کرم ها نباید روی نواحی آسیب دیده استفاده شوند. در صورت وجود بیماری پوستی  باید با متخصص پوست مشورت کرد. 
• اگر دفعه اول یک فراورده مصرف می شود باید قبل از مصرف روی ناحیه کوچکی از  پوست (معمولا روی بازو) امتحان شود تا اطمینان حاصل شود که نسبت به ماده حساسیت  وجود ندارد. ناحیه ای که تست در آن صورت گرفته باید ۲۴ تا ۴۸ ساعت بعد از استعمال  محصول ارزیابی شود. اگر هیچ گونه علائم تحریک پوست (مثل قرمزی، تورم، خارش یا سوختگی) وجود نداشت، می توان آن را در مناطق وسیع تری استفاده کرد. 
• پوست قبل از استفاده از موبر باید تمیز و خشک باشد. 
• نواحی اطراف جایی که موبر استفاده می شود را میتوان با فراورده های حاوی اسیدهای چرب یا با وازلین پوشاند. 
• بعد از پاک کردن موبر از سطح پوست باید پوست را با آب ولرم شستشو داد. 

مزایای اپیلاتورها 

مهم ترین مزیت آنها در مقایسه با سایر روش ها بی درد بودن آنها است. 

معایب اپیلاتورها 

• احتمال تحریک پوست وجود دارد. موبر شیمیایی ممکن است علاوه بر اثر روی مو روی  قسمت های سطحی پوست هم تاثیر بگذارد. دلیل تحریک پوست این است که پوست و مو هر  دو از کراتین تشکیل شده اند. میزان تحریک به نوع موبر (بیشتر با سولفیدها) رخ می دهد و غلظت آن در فراورده بستگی دارد. تحریک ملایم تا متوسط را می توان با فراورده های حاوی  %۱ هیدروکورتیزون یا آلوئه ورا تسکین داد. در موارد شدید باید به پزشک مراجعه کرد. 
• بعضی از آنها بوی بدی دارند. 
• چند روز پس از اپیلاسیون ، موهای جدید در سطح پوست قابل مشاهده هستند. هر چند اپیلاتورها به عمق بیشتری از پوست نسبت به تراشیدن نفوذ می کنند اما رشد مو بعد از  اپیلاسیون همچنان قابل توجه است. 

روشن کردن مو (استفاده از رنگ برهای مو) 

یک روش برای حل مشکل موهای زائد استفاده از رنگ برهای مو است که بیشتر مورد توجه  خانم هایی است که در صورت یا بازوها دارای موی فراوان هستند. در این روش موها در محل وجود دارند، اما کمتر مشاهده می شوند یک فراورده رنگ بر میتواند از مخلوط هیدروژن پراکسید و آمونیوم در غلظت های کم ساخته شود. اثر محلول بلافاصله پس از مخلوط کردن ۲ جزء شروع می شود. فراورده های زیادی در بازار برای رنگ بری مو وجود دارند. این فراورده ها  باید در محل استعمال شوند و ۵ تا ۱۵ دقیقه باقی بمانند که این زمان بستگی به دستور العمل  محصول دارد. 

توجه: قبل از استفاده فراورده های رنگ بر باید در ناحیه کوچکی از پوست آزمایش شوند و  پس از اثبات بی ضرر بودن محصول میتوان آن را روی ناحیه وسیع تری استعمال کرد. 

اگر احساس سوختگی موقع مصرف ایجاد شد باید به سرعت ناحیه را با آب شستشو داد و چند  روز بعد محلول با غلظت کمتری را امتحان کرد تا سوختگی پوست کاملاً رفع شود. 

اگر بعد از استعمال فراورده نتیجه دلخواه حاصل نشد میتوان یک یا دو روز بعد استعمال را  تکرار کرد و بهتر است فراورده در روزهای بعد به مدت طولانی تری روی پوست باقی بماند.