مرطوب کننده های پوست چگونه اثر می گذارند؟

خشکی پوست یکی از مشکلاتی است که بسیاری از افراد با آن دست و پنجه نرم می کنند. مرطوب کننده های پوست یک راه حل مناسب برای این مشکل است. مشکلی که اگر به آن رسیدگی نشود می تواند به بیماری هایی مثل اگزما و پسوریازیس منجر شود. کرم های مرطوب کننده یکی از پرمصرف ترین محصولات آرایشی-بهداشتی؛ یک راه حل مناسب است.با ما در درمای همراه باشید تا به نحوه عملکرد مرطوب کننده ها بپردازیم.

اهمیت رطوبت پوست :مشخصات پوست خشک 

ظاهر پوست با محتوای آب پایین خشک ترک خورده و زیر است. راحت پوسته پوسته  می شود و خطوط روی آن مشخص تر میگردند شخص احساس خشکی می کند که گاهی ممکن  است با خارش همراه باشد. 

پوست خشک بیشتر در معرض عفونت های قارچی و باکتریال است. اغلب متخصصین پوست  واژه Xerosis را برای خشکی شدید پوست به کار میبرند. 

اثرات مفید مرطوب کننده ها ی پوست

برخلاف ادعاهای تبلیغاتی که فراورده های مرطوب کننده دارای اثرات ضدپیری و جوان  کننده هستند، این محصولات هرگز قادر به رفع پیری ناشی از افزایش سن یا تماس با آفتاب  نمی باشند اما استفاده از مرطوب کننده ها می تواند دارای اثرات سودمند زیر باشد: 

• جلوگیری از ایجاد آسیبهای ناشی از خشکی پوست 
• محافظت پوست لایه چربی نازکی که در سطح پوست است می تواند پوست را از مواجهه  با عوامل محیطی مانند غبار هوا و آلودگی ها حفظ کند. 
• بهبود موقتی ظاهر پوست هنگام استفاده از مرطوب کننده به دلیل افزایش آب پوست،  پوست کمی ورم می کند و این امر باعث می شود چروک ها و منافذ به طور موقت رفع شده و  پوست صاف تر به نظر برسد و به طور گذرا نرم و شاداب شود. بسیاری از تبلیغات به دلیل همین  اثرات موقتی برای محصولات خود اثر ضد پیری قائل هستند. با این وجود، محافظت در مقابل  عوامل محیطی و آسیبهای ناشی از خشکی در حفظ بافت و ساختار پوست مهم است و رطوبت  باعث حفظ زیبایی ظاهری آن میشود. 

توجه:

همه افراد نیازمند استفاده از مرطوب کننده نیستند مثلا در افراد دارای پوست چرب  استفاده از مرطوب کننده ضرورتی ندارد. هر چند همین افراد هنگام تماس با هوای خشک، سرد یا  طوفانی ممکن است لازم باشد از مرطوب کننده استفاده کند در افراد مسن که پوست خشک تری  دارند، مصرف مداوم مرطوب کننده توصیه می شود. 

فاکتورهای طبیعی جلوگیری کننده از خشکی پوست 

معمولاً چربی پوست و مرطوب کننده های طبیعی موجود در بافت آن مانع خشک شدن پوست  می شوند. 

لایه چربی مسدود کننده پوست 

لایه چربی که روی پوست را فرا گرفته است، مانع تبخیر آب آن می شود. این لایه چربی یک  لایه مسدود کننده منافذ بر روی طبقه شاخی تشکیل میدهد که از مواد مختلفی ساخته شده است.  مثل سبوم مترشحه از غدد سباسه و محصولات حاصل از تجزیه لیپیدها که معمولاً طی تکامل  پوست ایجاد میشوند طی حرکت سلولها از عمق به سطح پوست تغییراتی در آنها ایجاد میشود  که تولید ترکیبات چرب یکی از این تغییرات است. 

عوامل مرطوب کننده طبیعی 

مرطوب کننده های طبیعی Natural moisturizing factor) NMF) ترکیباتی هستند که در  پوست وجود دارند و ۲۵-۲۰ % لایه کراتینی آن را تشکیل می دهند. این ترکیبات باعث حفظ آب  لایه شاخی می گردند. 

مرطوب کننده های طبیعی پوست (NMF) 

این ترکیبات عبارتند از: 

1. اوره
2. لاکتیک اسید 
3. گلیکولیک اسید 
4. مالیک اسید 
5. پیروویک اسید 
6. املاح پیرولیدین کربوکسیلیک اسید 

از این مواد برای ساخت کرم های مرطوب کننده هم استفاده می شود. 

مرطوب کردن پوست 

به دو طریق می توان پوست را مرطوب کرد 

1. خیساندن و تماس مداوم پوست با آب 
2. شستشوی مکرر پوست با آب یا استفاده از دستمال مرطوب 

خیساندن و تماس مداوم پوست با آب 

وقتی دستها در تماس با آب باشند، آب از پوست نفوذ می کند. اگر این تماس به مدت طولانی  و مکرر باشد ممکن است باعث آسیب پوستی شود. هنگام تماس با آب ابتدا لایه شاخی متورم می شود. در مراحل بعدی ساختار متراکم پوست ممکن است به هم بخورد که در این صورت  احتمال بروز آسیب های پوستی وجود دارد. افزایش رطوبت پوست تا حد زیاد، پوست را مستعد ابتلا به عفونت های قارچی و باکتریایی می کند. 

شستشوی مکرر پوست با آب یا با استفاده از دستمال مرطوب 

وقتی آب اضافی پوست که با شستشو یا استفاده از دستمال مرطوب به دست آمده است  تبخیر شود، همراه آن آب موجود در لایه های سطحی پوست هم به سمت بالا رانده شده و تبخیر  می گردد. بنابراین مقدار آب تبخیر شده بیشتر از آب افزوده شده به پوست خواهد بود و در نهایت  محتوای آب پوست کمتر از قبل شستشو خواهد شد. بنابراین شستشوی مداوم پوست باعث خشکی  آن می گردد. متخصصین پوست از این اصل برای خشک کردن نواحی ملتهب و ترشح دار پوست استفاده می کنند و توصیه می نمایند که ناحیه مبتلا روزی چند بار و هر بار به مدت چند دقیقه  شستشو داده شود. 

مرطوب کننده:ها عوامل مسدود کننده و جاذب الرطوبه

از آنجایی که آب به تنهایی قادر به حفظ رطوبت پوست ،نیست مواد مرطوب کننده برای مرطوب نگه داشتن پوست باید استفاده شوند. دو روش اصلی برای حفظ رطوبت پوست داریم:

• استفاده از مواد مسدود کننده
• استفاده از مواد جاذب الرطوبه

مسدود کننده ها

این مواد یک لایه چربی روی پوست بر جای می گذارند که باعث غنی تر شدن فیلم لیپیدی پوست شده و از تبخیر آب آن جلوگیری می نماید، در نتیجه لایه شاخی کاملا از آب اشباع می شود. این مواد اگر بلافاصله بعد از شستشو استعمال شوند بیشتر موثر هستند، چون آبی را که بعد از شستشو روی پوست باقی مانده به دام می اندازند.

بعضی مواد مسدود کننده مورد استفاده عبارتند از:

1. ترکیبات چرب معدنی مثل پارافین یا وازلین منبع عمده آنها نفت خام است که بعد از پالایش حاصل می شوند.
2. مشتقات چربی های حیوانی مثل لانولین (که از پشم گوسفند حاصل میشوند.)
3. روغنهای گیاهی مثل روغن زیتون روغن جودوسر روغن بادام زمینی، روغن دانه کنجد و غیره

روغن های گیاهی اثر مسدودکنندگی کمتری نسبت به دو گروه دیگر دارند اما باز هم کافیست. 

توجه :

اثر تمام فراورده های چرب مهار تبخیر آب از لایه های سطحی پوست است، هیچ  تفاوت قابل توجهی بین انواع چربی های حیوانی وجود ندارد و هیچکدام از آنها اثر جوان کنندگی  ندارند. چربیهای مشتق شده از حیوانات نادر نیز هیچ اثر اضافی ندارند و استفاده از آنها بیشتر یک ترفند تجاری برای افزایش فروش است. 

بعضی مرطوب کننده ها حاوی اسپرماستی هستند این ماده از نهنگ تولید می شوند. استفاده از  این مواد در آمریکا به دلیل منع کشتار نهنگ ها ممنوع شده است و مصرف کننده باید از مصرف  محصولات حاوی این مواد خودداری کند لذا قبل از مصرف باید حتما روی برچسب خوانده  شود تا اطمینان حاصل گردد که فراورده عاری از اسپرماستی است. 

مواد مسدود کننده حالت چسبنده و روغنی دارند و استفاده از آنها برای مصرف کننده  ناخوشایند است. به همین دلیل این مواد معمولاً با کرم ها و لوسیون هایی که محتوای آب بیشتری  دارند ترکیب می شوند تا استفاده از آنها بر روی پوست آسانتر و خوشایندتر شود. بعد از استعمال  فراورده، آب آن تبخیر می شود و ماده مسدود کننده بر روی پوست باقی مانده و آب پوست را  حفظ می کند. 

جاذب الرطوبه ها 

این مواد جاذب آب هستند. این دسته شامل ترکیبات زیادی است که بعضی از آنها می توانند  به لایه شاخی نفوذ کرده و محتوای آب آن را افزایش دهند. 

سایر محصولات این گروه مواد درشت مولکولی هستند که نمیتوانند به لایه شاخی نفوذ  کنند، اما یک لایه هیگروسکوپ (جاذب آب) روی سطح پوست تشکیل می دهند. تاثیر بعضی از  این مواد هنوز اثبات نشده است. گفته میشود در محیط های خشک این مواد ممکن است آب را  از پوست نه از محیط جذب کنند و خشکی پوست را بیشتر نمایند. به عبارت دیگر این مواد در  محیط مرطوب موثر هستند. 

در مجموع اثر بخشی این دسته در یک محیط سرد و خشک کمتر از مواد مسدود کننده است. پس یک مرطوب کننده مناسب برای محیطهای سرد و خشک باید ترکیبی از مواد مسدود کننده  و جاذب الرطوبه باشد. 

برای مصارف روزانه محصولات مرطوب کننده فقط حاوی مواد جاذب آب هستند که به آنها  مرطوب کننده های فاقد چربی می گویند. 

مواد جاذب الرطوبه 

مواد جاذب آب مورد استفاده شامل گروههای زیر هستند :

– مولکولهای کوچک با توانایی بالای جذب آب :

• گلیسیرین (گلیسرول) 
• سوربیتول 
• پروپیلن گلیکول 

– ماکرومولکول ها: 

مولکولهای بزرگی هستند که قادر به نفوذ به درون لایه شاخی نمی باشند و فقط یک لایه جاذب آب بر روی سطح پوست تشکیل می دهند. مثل: 

• گلیکوز آمینو گلیکان ها مانند هیالورونیک اسید 
• الاستین کلاژن و سایر پروتئین ها 

-مواد مرطوب کننده طبیعی (NMF) :

جاذب آب بوده و به طور طبیعی در پوست وجود دارند و باعث افزایش رطوبت آن می شوند.مانند:

• نمکهای سدیم پیرولیدین کربوکسیلیک اسید 
• اوره (در غلظتهای %۲۰-۱۰) 
• لاکتیک اسید 
• فسفولیپیدها  

لاکتیک اسید جز آلفا هیدروکسی اسیدها است که در سالهای اخیر در صنعت آرایشی و محصولات پوست مطرح شده است و کاربرد آن در افزایش رطوبت پوست مورد توجه است. 

لیپوزوم ها که از فسفولیپیدها ساخته شده اند در محصولات آرایشی-بهداشتی مختلفی به کار می روند. فراورده های حاوی لیپوزوم میتوانند رطوبت پوست را افزایش دهند (که این یکی از مزایای  لیپوزوم ها است.)

برای آگاهی از نوع ماده جاذب الرطوبه در فراورده باید برچسب محصول را مطالعه کرده و به  لیست بالا مراجعه نمود. 

در واقع هیچ کدام از فراورده های مرطوب کننده فقط با یک مکانیسم عمل نمی کنند و اغلب  مرطوب کننده ها حاوی ترکیباتی از چند گروه مرطوب کننده هستند. مرطوب کننده ها معمولاً  شامل مواد مسدود کننده و روغنی همراه با جاذب الرطوبه ها می باشند. به علاوه بعضی ترکیبات  فقط یک اثر را به تنهایی ندارند مثلا لانولین و مشتقات آن هم مسدود کننده هستند و هم  می توانند آب را جذب کنند. 

نحوه انتخاب مرطوب کننده 

انواع مختلفی از فراورده های مرطوب کننده حاوی مواد مختلف در دسترس هستند. مرطوب  کننده ها ممکن است شامل مواد مسدود کننده جاذب الرطوبه یا ترکیبی از هر دو باشند. این  محصولات در فرمولاسیون ها و فراورده های مختلفی مانند امولسیونهای مایع، پمادها و کرمها  عرضه می شوند. محتوای آب و چربی این فرمولاسیون ها با یکدیگر متفاوت است. فراورده های با  درصد آب بالا در زمان مصرف احساس خنکی به مصرف کننده می دهند. روی پوست مات  هستند و پوست را درخشان نمی کنند. محصولات با چربی بیشتر موقع مصرف احساس گرما را  منتقل می کنند و پوست را نرم و درخشان می نمایند. عوامل زیادی در انتخاب مرطوب کننده موثر  می باشد که مهم ترین آنها نوع پوست است که بر اساس چربی پوست تعیین می شود.