محصولات آرایشی بهداشتی, مفاهیم پایه, مقالات
صابون ها و همه آن چیزی که باید درباره پاک کننده ها بدانید!
مرداد
پاک کردن پوست: مرور کلی
پاک کردن و شستشوی بدن برای نگهداری سلامت پوست است و به حفظ زیبایی ظاهر آن کمک می کند. صابون ها یکی از اولین و متداول ترین پاک کننده های پوستی هستند که انتخاب دقیق آن ها برای داشتن یک روتین پوستی مناسب بسیار مهم است.با ما در درمای همراه باشید تا بیشتر در این مورد بدانید.
آلودگی های پوست که باید پاک شوند عبارتند از:
- ذرات ریز غبار
- تعریق
- ذرات حاصل از تجزیه سبوم
- بقایای مواد آرایشی استفاده شده روی پوست
- مواد معلق در هوا که بستگی به موقعیت جغرافیایی و محیطی متفاوت هستند.
تمام موارد فوق به لایه نازک چربی سطح پوست می چسبند. چون این مواد روی لایه روغنی ثابت میشوند، شستشو با آب به تنهایی آنها را از سطح پوست پاک نمی کند. هر کسی می داند که شستشو با آب به تنهایی قادر به حذف چربیها و روغن ها نیست و برای پاک کردن موثر لایه روغنی سطح پوست که آلودگی ها در آن به دام افتاده اند باید از صابون استفاده کرد. صابون چگونه عمل می کند؟
مکانیسم عمل صابون
اجزاء فعال صابونها نمک های اسیدهای چرب مختلف هستند. از اسیدهای چرب معمول مورد استفاده می توان به اسید استئاریک اسید پالمتیک اسید اولئیک اسید میرسیتیک و اسید لوریک اشاره کرد.
بر اساس ساختمان شیمیایی پایه صابونهای معمولی یا کلاسیک به عنوان صابونهای سخت یا صابون های آرایشی شناخته میشوند که شامل نمکهای سدیم اسیدهای چرب هستند. این اسیدهای چرب از منابع حیوانی یا گیاهی مشتق می شوند.
به دلیل ساختار مولکولی خاص صابونها اطراف ذرات آلوده را که درون لایه چربی سطح پوست ثابت شده اند فرا میگیرند و بدین ترتیب این ذرات با آب به راحتی از سطح پوست شسته می شوند. به ساختار این صابونها که اطراف آلودگیها را می پوشانند و آنها را از سطح پوست پاک می کنند، میسل گفته میشود مولکولهای صابون به دلیل بار الکتریکی که دارند به شکل میسل کنار هم قرار میگیرند میسلهای صابون قطرات چربی را فرا میگیرند و به همین دلیل می توانند آن را از سطح پوست پاک کنند.
معایب صابونهای سنتی (معمولی)
آب شیر معمولی حاوی کلسیم و منیزیم است. به همین دلیل وقتی از صابون های معمولی به عنوان پاک کننده استفاده میشود املاح کلسیم و منیزیم اسیدهای چرب تشکیل می گردد. این املاح، چسبنده و نامحلول در آب هستند و در سطح پوست باقی می مانند و ممکن است باعث تحریک پوست شوند.
عامل دیگری که ممکن است تحریک پوستی ایجاد کند pH بالای این صابون ها است. pH صابون های معمولی بین ۹ و ۱۰ است و حتی گاهی بیشتر از (۱۰) که باعث افزایش pH پوست در اثر تماس صابون میشود برای توضیح بیشتر بخش پایین را مطالعه نمایید
درست است که پوست سالم مکانیسمی برای ثابت نگه داشتن pH خود دارد و بنابراین مدت کوتاهی بعد از تماس با صابونهای معمولی pH پوست به حالت نرمال باز می گردد. مطالعات نشان داده است که pH پوست نیم تا ۲ ساعت بعد از شستشو با صابون معمولی به حالت عادی باز می گردد. با این وجود در بعضی افراد تغییر ناگهانی در pH به ویژه افزایش pH می تواند باعث تحریک قابل توجه پوستی شود بنابراین امروزه در صنایع آرایشی گرایش به نزدیک کردن pH پاک کننده ها و سایر محصولات آرایشی به pH نرمال پوست وجود دارد.
اسیدیته پوست یک مکانیسم محافظتی بدن در برابر عوامل باکتریال و قارچی است. pH طبیعی پوست به عنوان یک پوشش اسیدی محافظ عمل می کند.
pH چیست؟
pH یک مقدار عددی است که مبین اسیدیته یک محلول میباشد. اسیدیته یک محلول با غلظت یون هیدروژن آن مشخص میشود. محدوده pH از صفر تا ۱۴ است. مقدار واقعی pH یک محلول از محاسبات لگاریتمی بر پایه غلظت یون هیدروژن محاسبه می شود.
- . یک اسید خیلی قوی مثل هیدروکلریک اسید غلظت بالایی از یون هیدروژن و pH نزدیک به صفر دارد.
- یک باز خیلی قوی یا قلیا مثل سدیم هیدروکسید غلظت پایینی از یون هیدروژن و pH نزدیک به ۱۴ دارد.
- pH آب خالص که خنثی است ۷ می باشد.
- pH خون ۷٫۴ است.
- pH شیر بین ۶ تا ۷ متغیر است.
- pH شربت آبلیمو (لیمو) بین ۲ تا ۳ است.
- pH پوست بین ۴ تا ۶٫۵ است.
صابون های سنتتیک (صابونهای فاقد صابون)
- معایب صابون های سنتی نیاز به تولید صابون های جدید را ایجاب میکرد. اوایل دهه ۱۹۴۰ شرکت های تولید کننده محصولات آرایشی شروع به ساخت صابون های سنتتیک کردند که بیشتر از محصولات جانبی فرایند تقطیر نفت تولید می شدند. سورفکتانت ها یا مواد فعال سطحی ترکیبات محلول در آبی هستند که جز اصلی صابونها و شامپوها را تشکیل می دهند. مکانیسم عمل مواد فعال سطحی در صابونهای جدید مشابه صابونهای سنتی است و مانند انواع معمولی، نوع جدید صابونها نیز میسل تشکیل میدهند. ذرات ریز چربی درون این میسل ها به دام می افتند و بدین ترتیب، چربی ها و ذرات آلودگی توسط آب از سطح پوست شسته می شوند.
محصولاتی که حاوی مواد فعال سطحی هستند ممکن است به اسامی مختلفی نامگذاری شوند :
- صابون های مصنوعی
- صابونهای فاقد صابون
- غیر صابون ها
- صابونهای سنتزی
این محصولات ممکن است به فرم مایع یا جامد باشند.
سورفکتانت ها
چهار دسته سورفکتانت داریم :
- آنیونی
- کاتیونی
- غیر یونی
- آمفوتریک
طبیعت هر دسته وابسته به بار شیمیایی آن است که در شکل پایین مشاهده می شود. هر دسته از سورفکتانت ها خواص شیمیایی متفاوتی دارند که روی مکانیسم پاک کنندگی آنها موثر است. صابون های سنتی که قبلا در مورد آنها بحث شد و نمکهای سدیم اسیدهای چرب هستند به دسته سورفکتانت های آنیونی تعلق دارند.
توضیحاتی در مورد عبارت دترجنت
بعضی از افراد تمام پاک کننده ها را دترجنت می دانند هر چند دترجنت های سنتتیک معمولاً به صابون های فاقد صابون اطلاق می شود به طور کلی تولید کننده ها از به کار بردن واژه دترجنت در محصولات پاک کننده پوست و شامپوها خودداری می کنند و بیشتر ترجیح می دهند از عبارات صابون های فاقد صابون یا سورفکتانت ها استفاده کنند زیرا عامه مردم کلمه دترجنت را بیشتر برای پاک کننده های قوی مورد استفاده در شستشوی ظروف و غیره به کار می برند، اما در واقع همه دترجنت ها عمل پاک کنندگی خود را با فرایند مشابهی که در این مقاله توضیح داده شد به انجام می رسانند.
مزایای صابون های سنتزی
صابون های سنتتیک معمولاً باعث تحریک پوستی کمتری نسبت به صابون های سنتی می شوند.
pH صابون های سنتتیک را میتوان با افزودن موادی مانند لاکتیک اسید با سیتریک اسید به pH طبیعی پوست نزدیک کرد.
صابون ها غیر از اجزا فعال شامل چه مواد دیگری هستند؟
همان طور که گفته شد جزء فعال تمام محصولات پاک کننده و صابون ها، مواد فعال سطحی هستند. هر چند صابون ها علاوه بر سورفکتانت حاوی اجزا دیگری نیز می باشند:
- مرطوب کننده ها
- مواد نگهدارنده
- عوامل رنگی
- عطرها و اسانس ها
- مواد ضد باکتری
- مواد تنظیم کننده pH
- و سایر مواد
مرطوب کننده ها
تمام صابون ها باعث پاک کردن لایه چربی سطح پوست می شوند که این فقط شامل آلودگی های پوست نیست. در حقیقت صابون ها لایه چربی طبیعی پوست را هم پاک می کنند که وجود این چربی برای محافظت پوست اهمیت دارد بنابراین استفاده از صابون باعث حذف چربی طبیعی پوست و خشکی آن شده و احتمال تحریک پوستی را افزایش می دهد. به این دلیل صابونها حاوی مواد مرطوب کننده مثل لانولین گلیسیرین و چربیهای گیاهی مختلف هستند. این مواد یک لایه محافظ نازک در سطح پوست باقی می گذارند که از خشکی آن جلوگیری می کند. هر چند عمل صابون (حذف مواد چربی) و شستشو با آب باعث پاک شدن مواد مرطوب کننده از سطح پوست می شود بنابراین مقدار قابل توجهی مرطوب کننده بعد از استفاده از صابون در سطح پوست باقی نمی ماند پس هر فردی که پوست خشک دارد باید مرطوب کننده هایی مثل کرم ها یا پمادها مخصوصا پس از شستشو استفاده کند و به مرطوب کننده های صابون ها اکتفا نکند.
