اثرات بتا هیدروکسی اسیدها بر روی پوست چیست؟

آشنایی با بتا هیدروکسی اسیدها

بتا هیدروکسی اسیدها اسیدهای آلی ساده ای هستند که ساختار بیوشیمیایی مشابهی با آلفا هیدروکسی اسیدها دارند. آنها در مقادیر متفاوت در گیاهان مختلف موجود هستند. در گذشته بتا هیدروکسی اسیدها به طور عمده از پوست درخت بید استخراج می شدند، اما امروزه در آزمایشگاه ها و به طور صنعتی سنتز می شوند. 

سالیسیلیک اسید از متداول ترین بتا هیدروکسی اسیدهای مورد استفاده در صنایع آرایشی  بهداشتی است. سایر بتاهیدروکسی اسیدهای معمول تروفیک اسید، بتا هیدروکسی بوتیریک اسید و تریتوکانیک اسید هستند. گرچه بتا هیدروکسی اسیدها نوآوری جدیدی در محصولات مراقبت از  پوست محسوب می شوند اما سالیسیلیک اسید – متداولترین -بتا هیدروکسی اسید – یک ماده قدیمی است که سال ها است توسط متخصصین پوست تجویز می شده است. 

اثرات مفید بتا هیدروکسی اسیدها 

بتا هیدروکسی اسیدها ترکیبات محلول در چربی هستند که آن ها را قادر می سازد در مقایسه با  آلفا هیدروکسی اسیدها (که فقط در آب محلولند) به نقاط عمقی تر پوست نفوذ کنند. بنابراین در نتیجه حلالیت در چربی، بتا هیدروکسی اسیدها به منافذ پوست حاوی سبوم نفوذ کرده و مواد اضافی آنها را که باعث مسدود شدن غدد سباسه و فولیکول های مو می شوند خارج می کنند. بتا هیدروکسی اسیدها و به طور عمده سالیسیلیک اسید، اثرات کراتولیتیک دارند یعنی باعث حل  شدن و حذف کراتین می شوند که پروتئین لایه بیرونی پوست است. همچنین بتا هیدروکسی اسیدها سلول های مرده لایه بیرونی و ضخیم پوست را شکسته و چسبندگی سلول ها به اپیدرم را کم می کنند. سالیسیلیک اسید سال ها است که در درمان آکنه به کار می رود، زیرا کراتینی که منافذ پوست را مسدود کرده از بین می برد. در صنایع آرایشی بتا هیدروکسی اسیدها به عنوان لایه بردار  (exfoliant) استفاده می شوند. این ترکیبات سلول های لایه بالایی پوست را حل کرده و باعث جدا شدن سلول های مرده از سطح پوست می شوند. این کار باعث می گردد سلول های جوان به راحتی  به سمت لایه های بالایی پوست حرکت کنند، بدون اینکه سلول های مرده مانع حرکت آنها شوند. 

برای لایه برداری شیمیایی، سالیسیلیک اسید به تنهایی و با غلظتهای بالای %۳۰ استفاده می شود. همچنین می توان آن را به همراه آلفا هیدروکسی اسیدها استفاده کرد. بتا هیدروکسی اسیدها باعث بهبود بافت پوست و کاهش چروک ها می شوند و به دنبال درمان با آن ها پوست صاف تر و نرم تر می شود. 

بتا هیدروکسی اسیدها در غلظت های کمتر، مثلا در محصولات حاوی سالیسیلیک اسید برای مصرف روزانه، فقط باعث حذف آلودگی ها و چربی های اضافه پوست می شوند و نمی توان در این غلظتها از آنها انتظار اثرات لایه برداری داشت. محصولات حاوی سالیسیلیک اسید برای درمان آکنه نیز موثرند زیرا علاوه بر اثر کراتولیتیک در منافذ پوست، اثر ضد التهابی روی ضایعات آکنه نیز دارند. 

عوارض جانبی 

تحریک پوستی 

بتا هیدروکسی اسیدها بسته به غلظت مورد استفاده ممکن است باعث تحریک پوست شوند که به صورت قرمزی، خارش، سوزش و در موارد شدید سوختگی ظاهر می شود. اما از طرف دیگر اسید سالیسیلیک به دلیل مشابهت با استیل سالیسیلیک اسید (آسپرین) که اثرات ضد التهابی دارد، می تواند میزان تحریک را کاهش نیز بدهد. 

حساسیت به نور 

بتا هیدروکسی اسیدها باعث افزایش حساسیت به نور خورشید می شوند. به دلیل اثرات لایه برداری و کاهش ضخامت لایه شاخی، نور خورشید بیشتر می تواند به درون پوست نفوذ کند. بنابراین موقع استفاده از محصولات حاوی سالیسیلیک اسید، استعمال فراورده ضد آفتاب مناسب توصیه می گردد. بعضی فراورده های حاوی بتا هیدروکسی اسیدها خود دارای مواد ضد آفتاب می باشند. 

موارد احتیاط 

بعضی توصیه های اداره غذا و دارو ایالات متحده (FDA) هنگام مصرف بتا هیدروکسی اسیدها عبارتند از: 

• هر محصول حاوی بتا هیدروکسی اسید باید قبل از مصرف ابتدا در ناحیه کوچکی از پوست  استعمال شود (تا از عدم حساسیت به فراورده مطمئن شویم). 
• به محض بروز حساسیت پوستی درمان باید قطع شود و با پزشک معالج مشورت شود. 
• محصولات حاوی بتا هیدروکسی اسیدها نباید روی پوست بچه ها استعمال شوند. 
• محافظت در برابر نور آفتاب هنگام استفاده از این محصولات باید انجام شود. 

توجه: بتا هیدروکسی اسیدها حداکثر اثر خود را در غلظتهای ۱ تا ۲ درصد و در pH بین ۳ تا ۴  نشان می دهند. در اغلب موارد pH دقیق فراورده روی برچسب محصول ذکر نمی شود. در صورت  امکان باید pH محصول را اندازه گرفت به علاوه توصیه می شود محصولات را از شرکت های دارویی و آرایشی معتبر خریداری نمود. 

سایر موارد استفاده 

امروزه سالیسیلیک اسید به دلیل داشتن اثرات کراتولیتیک در مشکلات پوستی متعددی از  جمله درمان زگیل، میخچه، شوره سر و پوسته پوسته شدن پوست تجویز میشود. 

سالیسیلیک اسید در غلظتهای حدود %۲ در درمان آکنه خفیف بدون نسخه پزشک هم قابل  تهیه است. همان طور که گفته شد سالیسیلیک اسید، کراتین و سبوم داخل منافذ پوست را در خود حل می کند، مانع گسترش کومدون ها می شود و میزان التهاب ضایعات را کم می کند. 

پلی هیدروکسی اسیدها 

پلی هیدروکسی اسیدها شامل ترکیباتی مانند لاکتوبیونیک اسید، گالاکتوز و گلوکونولاکتون  می شوند. پلی هیدروکسی اسیدها ترکیبات محلول در آب هستند که ساختار شیمیایی مشابه آلفا هیدروکسی اسیدها دارند. آنها به دلیل قابلیت جذب آب به عنوان جاذب الرطوبه عمل می کنند و  باعث افزایش رطوبت پوست می شوند. همچنین بعضی پلی هیدروکسی اسیدها مثل گلوکونولاکتون اثر آنتی اکسیدانی نیز دارند. این ترکیبات به عنوان مواد لایه بردار ملایم به بازار  عرضه شده اند. پلی هیدروکسی اسیدها در مقایسه با آلفا هیدروکسی اسیدها وزن مولکولی بالاتری دارند و زمان بیشتری طول می کشد تا به درون اپیدرم و درم نفوذ کنند، به همین دلیل پتانسیل ایجاد تحریک با آنها کمتر است. این ویژگی باعث می شود پلی هیدروکسی اسیدها لایه بردار مناسب برای افرادی باشند که پوست حساس دارند یا پوست آنها دارای مشکلاتی مثل درماتیت آتوپیک یا آکنه روزاسه است. 

به دلایل فوق بعضی پزشکان پلی هیدروکسی اسیدها را به عنوان جایگزین مناسبی برای  آلفا هیدروکسی اسیدها می دانند چرا که به اندازه آنها موثر هستند، اما میزان تحریک آنها کمتر  است. همچنین این ترکیبات دارای اثرات مرطوب کنندگی می باشند. 

نتیجه گیری

بتا هیدروکسی اسیدها عمدتا به عنوان لایه بردار به کار می روند. به دلیل خاصیت محلولیت در چربی، این ترکیبات به کاهش انسداد منافذ در افراد مبتلا به آکنه کمک کرده و نیز در مناطق  دارای پیگمانتاسیون بالا در پوست هم تجویز می شوند. 

آلفا هیدروکسی اسیدها در غلظت های کم در فراورده هایی که برای مراقبت از پوست به کار  می روند، حضور دارند و در غلظتهای بالاتر (حدود %۳۰) در پاکسازی پوست استفاده می شوند. پلی هیدروکسی اسیدها به دلیل اینکه در زمان طولانی تری به پوست نفوذ می کنند، می توانند به عنوان جایگزین آلفا هیدروکسی اسیدها برای لایه برداری ملایم استفاده شوند.