پوست, مفاهیم پایه, مقالات
چرا پیری پوست اتفاق می افتد و چطور می توان از آن جلوگیری کرد؟
مرداد
ما با فرایند پیری پوست به خوبی آشنا هستیم افراد جوان پوست نرم، صاف و انعطاف پذیر دارند، اما با گذشت زمان علائم پیری آشکار میشود گسترش و عمیق شدن چروک ها، ظهور لک های پیری و شل شدن پوست از جمله این نشانه هاست.
تغییرات منجر به پیری پوست به چه صورت است؟
۱- تغییرات در نتیجه فرایند طبیعی پیر شدن پوست یا پیری با گذشت زمان
فرایند پیری پوست وابسته به شخص است در فردی ممکن است در سن کمتر و در افرادی ممکن است در سنین بالاتر اتفاق بیافتد. عوامل ژنتیکی اثر مهمی روی کیفیت پوست دارند. ترکیبی از فاکتورهای ژنتیکی موثر در این زمینه وجود دارد مثل
- – تحمل ذاتی پوست
- مکانیسمهای هورمونی
- این حقیقت که هر چه ضخامت پوست بیشتر باشد چروکهای پوستی کمتر است.
۲- تغییرات در نتیجه عوامل محیطی :
عامل اصلی در این زمینه نور خورشید است. این تغییرات در مناطقی که در معرض اشعه آفتاب هستند رخ میدهد. قرار گرفتن طولانی مدت در معرض سرما، طوفان و آلودگی های محیطی مثل دود نیز ممکن است باعث آسیبهای پوستی از این قبیل شود.
آرزوی حفظ ظاهر جوان و پرطراوت پوست منجر به تولید و توسعه محصولات آرایشی متنوعی در این زمینه شده است که با عناوین مختلفی به فروش میرسند مثل جلوگیری کننده از پیری پوست” و یا از بین برنده چروک ها”. اثرات این محصولات در اکثر مواقع ثابت شده نیست. اغلب آن ها عکس هایی با عنوان قبل از مصرف و بعد از مصرف دارند که بیشتر با تکنیک های عکاسی درست شده اند تا به وسیله اثرات واقعی خود محصول در این مقاله مروری بر فرایند پیری پوست خواهیم داشت و راه های احتمالی مهار آن و روشهای صحیح جلوگیری از پیری پوست را بررسی خواهیم کرد.
پوست و سن پیری فیزیولوژیک با گذشت زمان
به طور طبیعی با گذشت زمان تغییراتی در پوست بروز میکند این تغییرات در تمام مناطق بدن اتفاق می افتد حتی در نقاطی که در معرض نور خورشید نیستند و عبارتند از:
- تخریب فیبرهای الاستین
- تخریب فیبرهای کلاژن
- نازک شدن پوست
تخریب فیبرهای الاستین
فیبرهای الاستین پوست به مرور زمان تحت یک فرایند تخریبی قرار گرفته و در نهایت تبدیل به توده های فیبری با کارایی پایین می شوند تغییرات ایجاد شده در فیبرهای الاستین علت اصلی توسعه چروک ها و کاهش انعطاف پذیری پوست است.
تخریب فیبرهای کلاژن
علاوه بر تخریب فیبرهای الاستین تخریب و کاهش میزان فیبرهای کلاژن هم با گذشت زمان رخ میدهد که علت اصلی کاهش استحکام پوست و متعاقبا شل شدن پوست است.
نازک شدن پوست
عموما از ۴۵ سالگی، فرایند نازک شدن در تمام لایه های پوست اعم از اپیدرم، درم و لایه های زیرین آن آغاز میشود. این فرایند در زنان بارزتر از مردان است صاف شدن اتصالات موج مانند بین اپیدرم و درم رخ میدهد و لایه چربی زیر پوست نازک تر میشود از دست رفتن لایه چربی زیر پوستی در بعضی مناطق مانند صورت دستها و ساق پاها بیشتر است. به این فرایند تخریب و پیری بافت آتروفی (atrophy) می گویند.
صاف شدن اتصالات دندانه ای در منطقه مرزی بین اپیدرم و درم در پوست پیرتر (b) در مقایسه با اتصالات دندانه ای شکل در پوست جوانتر (a)
تمام تغییرات فوق باعث ظهور چروکها و از دست رفتن انعطاف پذیری پوست می شود. کاهش ضخامت و مقاومت پوست و لایه های زیرین آن باعث افزایش آسیب پذیری پوستی می گردد. با افزایش سن خونریزی های موضعی به دلیل وارد شدن ضربات خفیف بیشتر می شود یا به عبارت دیگر پوست به آسانی کبود میگردد که به دلایل کاهش مقاومت پوست و همچنین شکنندگی عروق خونی است.
سایر تغییرات پوست در اثر پیری
با افزایش سن :
- پوست خشک تر می شود.
- تغییراتی در رشد موها ایجاد میشود.
- پیگمانتاسیون پوست تغییر می کند.
- غدد سباسه بزرگ تر می شوند.
خشکی پوست
در نتیجه کاهش فعالیت غدد سباسه است. این کاهش بعد از یائسگی در زنان و در سنین بالاتر در مردان مشاهده میشود. سبوم ترشح شده از غدد سباسه یک لایه چربی روی پوست تشکیل می دهد که این لایه از تبخیر آب پوست جلوگیری می کند پس کاهش تولید سبوم باعث خشکی پوست می شود. همچنین خشکی پوست به دلیل کاهش توانایی پوست در حفظ محتوای آب خود است. خشکی زیاد پوست افراد مسن میتواند باعث ناراحتی و خارش شدید شود. به خشکی شدید پوست xerosis گفته می شود.
تغییر در رشد موها
با افزایش سن موهای سطح بدن کم میشود و ضخامتشان کاهش می یابد، هر چند عکس این فرایند در بعضی مناطق بدن اتفاق می افتد مثلا رشد موهای روی گوشها و ابروها در مردان افزایش می یابد و یا موهایی که قبلا مشاهده نمی شدند ضخیم تر و تیره تر میشوند و مشکلاتی را در زیبایی ظاهری فرد به وجود می آورند.
کاهش ملانوسیت ها (سلولهای تولید کننده ملانین)
با افزایش سن تعداد ملانوسیت ها در پوست و در نتیجه تولید ملانین کاهش می یابد و متعاقب آن رنگ پوست روشن تر میشود کاهش ملانین به معنی کاهش عملکرد محافظتی پوست در برابر اشعه آفتاب است اما در مناطقی از پوست که در معرض آفتاب میباشد ممکن است ملانوسیت ها تکثیر یابند که این امر ظهور لکهای تیره رنگ در پوست را به دنبال خواهد داشت.
بزرگ شدن غدد سباسه
در بعضی مناطق پوست علیرغم کاهش تولید سبوم اندازه غدد سباسه بزرگ تر می شود، در نتیجه منافذ پوست وسیع تر میگردد. غدد توسعه یافته ممکن است با چشم غیر مسطح به شکل یک لکه زرد رنگ با عرض حداکثر ۳ میلی متر در سطح پوست مشاهده شوند. به دلیل تراکم زیاد غدد سباسه روی بینی این فرایند ممکن است باعث تغییر ظاهر بینی شود.
پیری آفتاب: پیری پوست در نتیجه مواجهه با نور خورشید
قرار گرفتن در معرض نور خورشید یک عامل محیطی اساسی در آسیب های پوستی است. بقیه عوامل محیطی مخرب در این زمینه مواجهه با هوای طوفانی سرما و غیره است. همان طور که قبلا گفته شد عامل اصلی چروکیدگی پوست و کاهش استحکام آن تخریب فیبرهای الاستین است. تخریب الاستین معمولاً به دلیل افزایش سن اتفاق می افتد و در تماس با آفتاب تشدید می شود. پیری پوست به دلیل افزایش سن با پیر شدن پوست به دلیل قرار گرفتن در معرض نور متفاوت است مثلا در مورد دوم سلولهای بیشتری در اپیدرم تشکیل میشوند و پوست به طور غیر طبیعی ضخیم میشود که کاملا با پیر شدن به دلیل افزایش سن متفاوت است.
سایر مشخصات پیری آفتاب
- پیگمانتاسیون نامنظم
- بروز لکه هایی در سطح پوست که در پزشکی به آنها اصطلاحا نقاط پیری یا solar lentigines گفته می شود
- افزایش احتمال بروز تومورهای پوستی
- ظهور و توسعه شبکه عروق خونی زیر پوستی (telangiectases)
| پیری پوست ناشی از تماس با نور آفتاب | پیری پوست ناشی از افزایش سن |
| ضخیم شدن نامنظم پوست و افزایش تعداد سلولهای اپیدرم | نازک شدن و آتروفی پوستی |
| تسریع تخریب فیبرهای کلاژن و الاستین | تخریب فیبرهای کلاژن و الاستین |
| افزایش احتمال ابتلا به تومورهای خاص | احتمال افزایش تومورهای پوستی |
| پیگمانتاسیون نامنظم و ظهور لکه های پوستی | روشن شدن پوست به دلیل کاهش تولید ملانین |
| سایر مشخصات :اتساع عروق خونی زیر پوستی | سایر مشخصات :خشکی پوست، تغییر رشد موها ،توسعه غدد سباسه |
چگونه پیری ناشی از افزایش سن را از پیری آفتاب افتراق دهیم؟
قسمت خارجی بازوی یک فرد جوان (که در معرض نور خورشید) بوده است را با قسمت داخلی بازو (که در مواجهه با نور نبوده است) مقایسه کنید : پوست قسمت داخلی صاف تر و جوان تر است. انعطاف پذیری قسمت بیرونی بازو به طور قابل ملاحظه ای کاهش یافته است. پوست این قسمت چروک خورده است و به طور نامنظم پیگمانته شده است. افراد مسن تر ممکن است علائم اولیه آسیبهای پوستی و تومورها را بسته به سابقه در معرض نور بودن، نشان دهند.
مشخصات اصلی پیرشدن پوست
تخریب فیبرهای الاستین و کلاژن که در هر دو نوع پیری پوستی مشاهده می شود، قبلا بحث شده است. این فرایند باعث ایجاد تغییرات زیر می گردد:
- بروز چروک های ریز
- واضح و عمیق تر شدن خطوط بیان
- شل شدن و افتادگی پوست
بروز چروک های ریز
با کاهش در تعداد و کیفیت فیبرهای الاستین پوست شل میشود انعطاف پذیری و توانایی بازگشت به حالت اصلی خود را بعد از کشش از دست میدهد وقتی فیبرهای الاستین تخریب شوند، به تدریج در پوست چروکهای زیر ایجاد میشود که در هر فرد بالای ۷۵ سال می توان مشاهده کرد.
عمیق تر شدن خطوط بیان
ماهیچه های صورت مستقیما به پوست متصل هستند چربی زیر پوست در منطقه صورت کم است. بنابراین حالت های مختلف صورت باعث تاخوردگی پوست می شود زیرا ماهیچه ها می توانند منقبض شوند اما پوست قادر نیست این کار را انجام دهد در افراد جوان، خطوط بیان موقع استراحت ماهیچه ها ناپدید میشوند چون فیبرهای الاستین پوست به درستی عمل می کنند اما وقتی ماهیچه های زیر یک بافت با الاستیسیته کم منقبض می شود چروک های ریز ظاهر شده و باقی میماند این چروک ها در هر فردی متفاوت است. حالتهای چهره عادت هایی هستند که از دوران کودکی به وجود می آیند و به طور ناخود آگاه در سراسر زندگی شخص باقی می مانند و می توانند به طرح اختصاصی از حالت چهره فرد مورد نظر تبدیل شوند. در این حالت، این خطوط دائمی می شوند و ممکن است حتی در تغییر احساسات فرد خطوط چهره تغییر نکند و ثابت باقی بماند و نتوان حالات فرد را از روی صورت وی حدس زد. این خطوط ممکن است احساس خستگی، عصبانیت یا افسردگی را بیان کنند حتی هنگامی که شخص واقعا این احساسات را ندارد. هنگام بروز احساس فرد مشاهده تشکیل این خطوط خیلی آسان است، مثلا وقتی ابروها بالا می رود خطوطی افقی روی پیشانی نمایان میشوند.
باید توجه داشت که خطوط بیان باعث ایجاد چروکهای ریز دیگری نیز می شوند، مثلا موقع ریز کردن چشم ها یا بالا بردن ابروها چروک های ریزی روی پلک ها تشکیل می شود.
شل شدن و افتادگی پوست
کاهش ضخامت و استحکام پوست و نیز کم شدن لایه چربی زیر پوستی باعث شل شدن و افتادگی پوست می گردد. نیروی جاذبه نیز به افتادگی بیشتر کمک کرده، به علاوه تحلیل استخوان از سن حدود ۶۰ سال شروع میشود تحلیل استخوان در فک و گونه ممکن است افتادگی پوست را تشدید نماید. علاوه بر تمامی موارد بالا کاهش تون ماهیچه ها با افزایش سن نیز بر شل شدن ظاهر پوست می افزاید.
تعدیل فرایند پیری پوست
فرایند پیری پوست یک پروسه کاملا شناخته شده است و در حال حاضر روش مشخصی برای مهار آن وجود ندارد هر چند راههایی برای به مقابله با عوارض پیری ذکر شده است
- به حداقل رساندن تماس با آفتاب
- اجتناب از سیگار کشیدن
- اجتناب از کشش غیر ضروری پوست
- تغییر عادت های شخصی بیان در صورت
- استفاده از جایگزین های هورمونی برای خانم ها در دوران یائسگی
- استفاده از محصولات موضعی خاص
- داشتن شیوه زندگی سالم (از نظر فیزیکی و روحی)
به حداقل رساندن تماس با آفتاب
در معرض آفتاب بودن میتواند باعث آسیبهای زیر شود:
- تخریب فیبرهای الاستین پوست
- القای تومورهای بدخیم و خوش خیم
- تغییر پیگمانتاسیون پوستی
باید از تماس بیش از حد با اشعه آفتاب اجتناب کرد. محدود کردن زمانی که در محیط بیرون هستیم و استفاده از کلاه و کرم های ضد آفتاب به این امر کمک می کند.
توجه :
عینک های آفتابی باعث مهار نفوذ اشعه ماوراء بنفش به چشم ها میشود به علاوه از ریز کردن چشم ها و اخم کردن که واکنش گریز ناپذیر در مواجهه با آفتاب است و باعث چروک پوستی می شود، جلوگیری میشود چون تکرار این عمل و به مدت طولانی باعث تسریع روند چروکیدگی پوست میشود قویا استفاده از عینک آفتابی توصیه میگردد. به جزئیات پیری ناشی از آفتاب قبلا پرداخته شده است.
سیگار کشیدن
سیگار کشیدن اثرات مضری روی سلامتی و زیبایی پوست دارد ما در اینجا قصد نداریم به سایر عوارض مصرف سیگار مانند عوارض قلبی مغزی و ریوی آن بپردازیم.
ویژگی های صورت افراد سیگاری کاملا مشخص است. افرادی که مدت طولانی سیگار مصرف میکنند پوستی رنگ پریده و زرد مایل به خاکستری دارند خطوط عمیقی به طور شعاعی اطراف لبها و چشمهای این افراد ایجاد میشود و در فاصله این خطوط، پوست ضخیم می گردد.
علل آسیب پوستی ناشی از مصرف سیگار
- نیکوتین باعث انقباض عروق و کاهش تغذیه پوست می شود.
- مواد سمی افزودنی سیگار ممکن است باعث آسیب لایه های خارجی پوست شوند.
- جذب مواد سمی و ورود آنها به پوست از طریق جریان خون میتواند باعث آسیب کلاژن و فیبرهای الاستین گردد.
- استعمال سیگار ممکن است باعث خشکی و تحریک پوستی شده و در طولانی مدت آسیبهای جدی به وجود آورد.
- تماس با دود سیگار باعث تحریک چشم ها میشود که خود در نتیجه باعث ریز کردن و اخم کردن مکرر می شود که در نتیجه باعث چروکیدگی اطراف چشم ها می گردد.
سایر اثرات مخرب سیگار روی زیبایی
- تغییر رنگ دندانها و انگشتان
- در افراد سیگاری فرایند ترمیم بعد از جراحی پلاستیک (مثل جراحی صورت یا لایه برداری) به تاخیر می افتد که احتمالا به دلیل آسیب عروق خونی است.
در سال ۱۹۹۲ مجله American Journal of Epidemidogy مقاله ای را تحت این عنوان منتشر کرد: آیا سیگار باعث پیری با زشتی ظاهر میشود؟ پاسخ یک کلمه است: آری!
جلوگیری از کشش غیر ضروری پوست
بارداری مثالی از این مورد است کشش تدریجی پوست شکم هنگام بارداری منجر به افزایش سطح پوست شده و در نتیجه این کشش تدریجی پوست اضافی ایجاد می شود که بعد از زایمان این پوست اضافی شل و آویزان میگردد. در خانمهای جوان پوست انعطاف پذیری بیشتری دارد و عوارض بارداری در پوست حداقل است.
عامل متسع کننده بافت در نتیجه کشش پوست چیست؟
استفاده از عوامل متسع کننده بافت در جراحی پلاستیک هم فرضیه فوق را ثابت می کند. یک متسع کننده یافت بالونی از جنس مواد خنثی است که با آب پر شده است. این مواد در مواردی که پوست از بین رفته استفاده میشوند مانند صدمات ناشی از ضربه سوختگی ها یا بعضی از بیماری ها جراح نیاز به پوست اضافه برای پوشاندن منطقه فاقد پوست دارد. بدین منظور متسع کننده بافتی را زیر پوست بیمار نزدیک ناحیه آسیب دیده قرار میدهد، در نتیجه پوست سالم توسعه می یابد که می توان از آن برای پوشاندن ناحیه آسیب دیده استفاده کرد. بعد از چند هفته آب اضافی به متسع کننده تزریق می شود و حجم آن افزایش می یابد در نتیجه پوست روی این ناحیه کشیده می شود و سطح آن افزایش پیدا میکند سپس متسع کننده بافت از بدن بیمار خارج می شود و پوست اضافی این ناحیه میتواند برای پوشش نواحی مجاور استفاده می گردد. علت اصلی استفاده از عوامل متسع کننده بافت این است که کشش تدریجی پوست باعث افزایش سطح آن شده و پوست اضافی حاصل می شود.
به دلیل همین خاصیت اتساع پوست را نباید تحت کششهای تدریجی یا مکرر قرار داد، چون این پوست اتساع یافته حالت شل آویزان و چروکیده پیدا میکند در نتیجه باید همواره از کشش غیر ضروری پوست اجتناب شود. از بیان غیر لازم احساسات با عضلات صورت ایجاد خطوط بیان و به صورت عادت باید حتی الامکان پرهیز کرد چون باعث کشش پوست میشود. ورزش ماهیچه های صورت باعث کشش غیر ضروری پوست شده و در حقیقت این عقیده که ورزش ماهیچه های صورت برای پوست سودمند است غیر علمی و بی پایه است و همان طور که قبلا گفته شد ممکن است روند چروک شدن پوست را تسریع کند.
حتی استعمال لوازم آرایشی بر روی پوست نیز باید به آرامی و بدون کشیدگی آن باشد عامل عمده دیگر کشش پوستی، تغییر وزن ناگهانی است. افزایش وزن همراه با افزایش لایه چربی زیر پوستی بوده که منجر به کشش پوست می شود. با کاهش وزن پوست کشش یافته شل و افتاده میشود و چروک های پوستی ایجاد می گردد پس باید از چاق و لاغر شدن های مکرر اجتناب کرد.
گفته می شود خوابیدن به یک طرف نیز باعث کشش پوست صورت همان طرف بدن در نتیجه نیروی جاذبه شده و متعاقب آن چروکهای مورب و غیر قرینه روی گونه ها و پیشانی ایجاد می شود. بنابراین خوابیدن در حالت طاق باز بهتر است در این مورد توصیه های زیادی وجود دارد، اما اثبات آنها مشکل است. هیچ مطالعه ای در این زمینه صورت نپذیرفته و پیچیدگی عوامل موثر و طولانی بودن زمان پیگیری مطالعه در این زمینه را غیر ممکن می سازد.
تغییر عادتهای شخصی بیان در صورت
همان طور که قبلا گفته شد با مشاهده افراد هنگام مطالعه میتوان به آسانی تشکیل خطوط بیان را مشاهده کرد.
خطوط بیان و چروک ها فلج یک طرفه
دلیل دیگری هم برای اثبات اینکه خطوط بیان منجر به چروکیدگی می شوند وجود دارد در افراد دچار فلج یک طرفه بعد از چند سال طرفی که مبتلا به فلج است جوان تر به نظر می رسد، اما سمت دیگر صورت به دلیل حرکات معمولی و خطوط بیان پیرتر شده است.
