نور آفتاب چه مضرات و فوایدی برای پوست دارد ؟

خلاصه :

برنزه شدن یک مکانیسم دفاعی در مقابل نور آفتاب است. برنزه شدن (tanning) نتیجه تولید ملانین در اثر اشعه ماوراء بنفش خورشید است. درست است که برنزه شدن به پوست تا  حدی دفاع طبیعی می دهد، اما این میزان کافی برای مصون ماندن از ضررهای آفتاب نیست.  طولانی مدت در مقابل نور آفتاب قرار گرفتن در طی سالها باعث ظهور پیگمانهای قهوه ای رنگ،  چین و چروک و پیری زودرس پوست می شود. از عوارض دراز مدت در معرض آفتاب بودن  می توان به تومورهای پوستی نیز اشاره کرد. 

آسیب های نور آفتاب

آسیبهای آفتاب به پوست میتواند با زیاد قرار گرفتن در معرض نور خورشید تشدید شود. اشعه آفتاب گفته می شود مسئول بیشترین اثرات تخریبی در پوست است که گاها به اشتباه به پیری  نسبت داده میشود مانند :

• ظهور و بروز نقاط قهوه ای رنگ که به لکه های آفتاب موسومند و در مناطق باز پوست که در معرض نور خورشید است به وجود می آیند.
• ظهور و برجسته تر شدن چروک های ریز در سطح پوست 
• بزرگ شدن و نمایان شدن شبکه عروقی زیر پوستی صورت 
• توسعه و گسترش تومورهای مختلف پوستی 

این مقاله اثرات آفتاب بر پوست را مورد بحث قرار می دهد که در قالب دو نوع اثرات درازمدت و کوتاه مدت قرار می گیرند.دفاع اصلی در مقابل اثرات مضر اشعه آفتاب، اجتناب هر چه  بیشتر از نور خورشید است. برای محافظت از پوست در مواقعی که مجبور به حضور در فضای  بیرون و در مقابل نور آفتاب هستیم باید از ضد آفتاب استفاده کنیم که در این مقاله به آن پرداخته خواهد شد. 

اشعه خورشید، اشعه ماوراء بنفش 

نور آفتاب طیف وسیعی از طول موجهای مختلف را در بر میگیرد نور مرئی که متشکل از هفت رنگ اصلی (رنگ های تشکیل دهنده رنگین کمان) می باشد در حقیقت بخش کوچکی از  طیف وسیع نور آفتاب را تشکیل میدهد که با چشم قابل دیدن است، همچنان که در شکل زیر به تصویر کشیده شده است. امواج ماوراء بنفش خورشید در کنار نور بنفش رنگ مرئی قرار دارند. اشعه های ماوراء بنفش نوع UVB)B) دارای انرژی بسیار زیادی می باشند که می تواند  آسیب های جدی به بافت ها و سلولهای زنده بدن وارد کند این نوع اشعه ماوراء بنفش خورشید مسئول  اصلی :

• قرمزی و سوختگی های پوستی 
• برنزه شدن در مقابل نور خورشید (tanning) 
• ظهور و بروز تومورهای پوستی به دنبال زیاد در معرض نور آفتاب بودن می باشد. 

 

سطح انرژی اشعه ماوراء بنفش نوع UVA) A) پایین تر از نوع B می باشد، بنابراین باعث بروز  آسیب های کمتری در پوست می شود. تا این اواخر تصور می شد که UVA موجب برنزه شدن ایمن و سالم پوست شده و بیشتر سالن های برنزه کننده هنوز از لامپ های برنزه کننده مولد UVA استفاده می کنند، گرچه اشعه UVA نیز باعث آسیب و صدمه به پوست می شود. بعلاوه اشعه UVA نسبت به UVB عمیق تر به لایه های پوست نفوذ کرده و باعث تخریب فیبرهای الاستین میشود که در مناطق عمقی تر پوست وجود دارند و به همین جهت باعث ایجاد پدیده پیری پوست می گردد.  حقیقت دیگری که نباید از نظر دور داشت این است که اشعه های UVB از شیشه به داخل فضا  نفوذ نمی کنند ولی اشعه UVA میتواند از شیشه داخل شود، بنابراین وقتی در یک ماشین با  شیشه های بسته رانندگی می کنید باز هم در معرض آسیبهای اشعه UVA قرار دارید. از این رو حتی در یک ماشین با تهویه مطبوع نیز، نباید آسیب پوست در نتیجه اشعه ماوراء بنفش خورشید را  از نظر دور داشت.  

پس 

• توصیه می شود تا حدامکان از آفتاب اجتناب شود. 
• از برنزه شدن در سالن ها حتی المقدور پرهیز شود. 

اثرات کوتاه مدت در معرض آفتاب بودن 

برنزه شدن با نور آفتاب (suntanning) 

برنزه شدن در اثر نور آفتاب به معنای تیره شدن رنگ پوست می باشد. از نقطه نظر پزشکی، برنزه شدن یک مکانیسم طبیعی است که با آن پوست از خود محافظت می کند. شعاع های نوری  که به اپیدرم می رسد باعث تحریک ملانوسیت ها شده و آنها را وادار به تولید رنگدانه ای (پیگمانی) با عنوان ملانین می نماید که موجب تیره شدن رنگ پوست می گردد. ملانین یک سد دفاعی طبیعی برای پوست در مقابل آسیب های آفتاب است. گرچه مقدار ملانینی که در پوست افراد روشن پوست  ایجاد می شود پایین بوده و محافظت مناسب برای آنها در مقابل نور آفتاب ایجاد نمی کند. این افراد نیاز به مراقبت ها و محافظت های مضاعف دیگری در مقابل نور آفتاب دارند. در افراد تیره پوست مقدار ملانین تولید شده بیشتر است و بنابراین به همان نسبت محافظت در مقابل آفتاب در آنها قوی تر است. دلیل اینکه افراد تیره پوست نسبت به هم سن و سالهای روشن پوست خود جوانتر به  نظر میرسند اساسا این است که پوست این افراد از معرض آسیبهای آفتاب بیشتر مصون بوده و در  نتیجه چروک ها و لکهای کمتری در پوست آنها نسبت به روشن پوستان هم سن و سالشان وجود دارد. مع هذا، حتى افراد تیره پوست نیز باید تا حد امکان از آفتاب اجتناب کنند. هر چه کمتر در معرض نور آفتاب باشیم از آسیب های آن بیشتر مصون خواهیم بود. 

قرمزی و سوختگی به دنبال در معرض آفتاب بودن 

غیر از برنزه کردن، اشعه ماوراء بنفش خورشید می تواند باعث ایجاد قرمزی در پوست شود.  اصلاح پزشکی قرمزی در اثر نور آفتاب “اریتما” بوده و ظهور این قرمزی پس از در معرض آفتاب  بودن هیچ ارتباطی با تولید ملانین ندارد. اریتما خیلی زود تقریبا ۴ ساعت پس از قرار گرفتن در مقابل  اشعه ماوراء بنفش خورشید شروع شده و در عرض ۲۴ ساعت به پیک خود می رسد. اگر بیشتر از این مدت در معرض آفتاب قرار بگیریم، قرمزی قابل توجه و حتی تا درجه ای سوختگی در پوست ایجاد می شود. یک سوختگی خفیف (سوختگی درجه اول) خود را با قرمزی همراه با کمی درد و حساسیت  پوستی نشان می دهد. سوختگی عمیق تر (سوختگی درجه دوم) به دنبال قرار گرفتن به مدت طولانی تر در مقابل نور آفتاب بروز کرده و خود را با ضایعات شدیدتر پوستی پوسته اندازی و درد شدید نشان می دهد. درمان سوختگی درجه اول به صورت خنک کردن منطقه مبتلا با آب سرد بوده و نیز می توان  از فراورده های تسکین دهنده درد و التهاب مانند آلوئه ورا (aleo vera) استفاده کرد. سوختگی درجه  دو (سوختگی نسبتا شدیدتر یا سوختگی نوع اول توسعه یافته) نیاز به مراجعه به پزشک دارد. در سوختگی درجه دو فرآورده های آنتی باکتریال که رشد باکتری ها را مهار کرده و آنها را از بین می برد، ممکن است استفاده شود. سیلورسولفادیازین، فراورده ای موثر در معالجه سوختگی ها بوده و علیه  باکتری ها عمل می کند. این فراورده همچنین باعث خنک شدن و آرام شدن منطقه مبتلا می گردد. این  ترکیب در موارد سوختگی های بسیار شدید نور آفتاب نیز کاربرد دارد. 

آسیب های پوستی معمولاً در نتیجه زیاد قرار گرفتن در مقابل اشعه ماوراء بنفش خورشید و به  دفعات بروز می کند که ممکن است در هر کدام از این قرار گرفتنها به تنهایی قرمزی پوستی به وجود نیاید. پرواضح است که اگر سوختگی پوستی اتفاق بیفتد به معنی این است که آسیب خیلی جدی است. 

شواهد نشان می دهد که ممکن است ارتباط مستقیمی بین ظهور ملانوما (یک نوع سرطان بدخیم )و قرار گرفتن زیاد در معرض نور آفتاب در بچگی وجود داشته باشد. در معرض زیاد نور  آفتاب بودن همراه با سوختگی شدید ممکن است سالها بعد به ظهور ملانوما منجر شود. از دیگر عوارض زیاد در معرض نور آفتاب بودن میتوان به دهیدراتاسیون پوستی و گرما زدگی اشاره کرد. گرچه این دو اثر مهم هستند اما در این مقاله قرار نیست به آنها زیاد پرداخته شود. 

ویتامین D و آفتاب 

ویتامین D برای ساخت و محکم کردن استخوانها لازم است. نور آفتاب، ساخت ویتامین D را در بدن باعث می شود گرچه باید توجه داشت میزان نور آفتابی که برای ساخت ویتامین D در بدن  لازم است کم بوده و حتی در حدود چند سانتی متر مربع از پوست فقط برای چند دقیقه روزانه در معرض آفتاب باشد کافیست. 

باید توجه داشت که معمولاً بیشتر افراد از طریق رژیم غذایی مقدار کافی ویتامین D را دریافت  می کنند که حتی شاید نیاز به تامین آن از طریق نور آفتاب هم نباشد. پس نگران بودن درباره ذخیره ویتامین D در بدن و به خاطر آن در معرض طولانی نور آفتاب قرار گرفتن هیچ توجیه درستی ندارد. 

اثرات طولانی مدت در معرض نور آفتاب بودن: آسیب های پوستی آفتاب 

اشعه خورشید یکی از دلایل اصلی آسیبهای پوستی میباشد تغییراتی که در نتیجه در معرض آفتاب بودن بروز می کند با تغییراتی که در نتیجه افزایش سن در پوست اتفاق می افتد یکی نیستند. 

اولی اساسا پیری آفتاب نامیده می شود و در تمام لایه های پوست اعم از اپیدرم و درم اتفاق  می افتد. به خاطر داشته باشید که در معرض نور آفتاب بودن نه فقط در ساحل و مکانهایی از این قبیل اتفاق می افتد، بلکه در بیشتر افراد در مناطق مخصوصی از بدن به ویژه وقتی صورت گردن و  پشت دستها روزانه یک ساعت یا بیشتر در معرض نور آفتاب است بروز می کند. اینجا درباره در معرض نور آفتاب بودن در طی سال ها صحبت میکنیم و این طولانی در معرض نور خورشید بودن است که اثرات معنی داری در ساختار پوست ایجاد می کند. 

اثرات بر اپیدرم 

اثرات طولانی در معرض نور آفتاب بودن منجر به ظهور چروک ها و توزیع غیر یکنواخت  پیگمانهای پوستی میگردد. این امر در نتیجه در معرض قرار گرفتن ملانوسیت ها (سلولهای تولیدکننده ملانین) به نور آفتاب بروز می کند. در افراد جوان، طولانی مدت در معرض نور آفتاب بودن می تواند خود را به صورت کک و مک نشان دهد. در افراد مسن تر در معرض طولانی مدت نور  آفتاب بودن منجر به ظهور لکه های آفتاب یا همان (solar lentigines) می شود که مناطق تیره رنگ نامنظم پوستی می باشند. در بین مردم این مناطق لک دار و قهوه ای رنگ به لکه های پیری یا  لکه های کبد مشهور و معروف هستند. این ضایعات در افراد مسن تر و در مناطقی که بیشتر در  معرض نور آفتاب می باشد مانند صورت و پشت دستها بروز می کند.

 

دیگر عوارض در معرض طولانی مدت نور آفتاب بودن عبارت از ظهور تومورهای پوستی  (خوش خیم و بدخیم ) می باشد. تومورهای رایج پوستی که نتیجه در معرض طولانی بودن نور آفتاب هستند عبارتند از کراتوز ،آفتابی کارسینومای سلول های بازال و کارسینومای  سلول های اسکواموس مهم است که از در معرض قرار گرفتن طولانی مدت بچه ها در مقابل نور  آفتاب اجتناب کنیم. تصور بر این است که ملانومای بدخیم که نوع مخصوصی سرطان پوستی بدخیم است، در نتیجه در معرض طولانی نور آفتاب بودن در بچگی بروز می کند. باید توجه داشت که در این مورد بخصوص درباره در معرض طولانی مدت نور آفتاب بودن که نتیجه آن سوختگی شدید آفتاب می باشد صحبت می کنیم. 

اثرات بر روی درم 

تغییرات در درم در نتیجه در معرض نور آفتاب بودن عبارتند از: 

• منجر به کاهش فیبرهای کلاژن و الاستین می شود. این فیبرها باعث ایجاد خاصیت الاستیسیته و استحکام پوست می شوند. اگر این فیبرها آسیب ببینند نتیجه این خواهد شد که پوست خاصیت الاستیسیته خود را از دست داده و چروک می خورد و شل می شود. 
• رگهای خونی ظریف پوستی در نتیجه آفتاب آسیب خواهد دید. این رگها شکننده تر شده و  حتی در مناطقی از پوست ممکن است در نتیجه ضربات بسیار ضعیف خونریزیهای  زیر پوستی نیز ایجاد شود. 
• مویرگهای خونی در ناحیه صورت در نتیجه آفتاب ممکن است بزرگ شوند که به  تلانژکتازیس معروف است. 
• باعث خشکی پوست می شود. خشکی مدت دار پوست برای یک دوره طولانی، سلامت و  کیفیت پوست را تحت تاثیر قرار می دهد. 

شکل پایین شرح می دهد که چرا در افراد مسن با پوست روشن تر، مناطق تحت معرض  آفتاب (صورت، گردن، فوقانی سینه) چروکیده و پیر به نظر می رسد در حالی که پوست در مناطقی که در معرض آفتاب نیست مانند باسن شکم و قسمت های داخل بازو، صاف یکدست و  جوانتر می باشد. 

توجه :

در معرض طولانی نور آفتاب قرار دادن چشمها بدون محافظ مناسب، می تواند باعث  آسیب به لنزهای چشمی شود و خطر ایجاد آب مروارید را افزایش دهد. شواهدی وجود دارد که  در معرض طولانی نور آفتاب بودن میتواند باعث آسیب به شبکیه چشم شود.