تومور های پوستی چگونه تشکیل می شوند؟ چطور آن ها را تشخصی دهیم؟

اهمیت تومور های پوستی

داشتن اطلاعات ضروری در مورد تومورهای پوستی برای کارشناسان آرایشی و زیبایی  ضروری است. زیرا ممکن است مشتری ها سوالات زیادی را در این رابطه از آنها بپرسند و یا در  طی فعالیت حرفه ای خود ممکن است با انواع ضایعات پوستی برخورد کنند. در این مقاله بعضی  اصطلاحات کلی مربوط به تومورها را توضیح میدهیم و به بعضی از ویژگی های تومورهای  پوستی می پردازیم. 

توجه :آگاهی از اطلاعات این فصل صلاحیت درمان را به افراد نمی دهد. هر چند فهم موضوع  این امکان را برای خواننده فراهم می کند که تومورهای رایج پوستی را تشخیص دهد و یا ضایعات  پوستی غیر طبیعی را شناسایی کرده و فرد را به پزشک ارجاع دهد. 

یک ضایعه پوستی، حالتی غیر طبیعی است که در پوست ظاهر می شود. پوست شناسی  (درماتولوژی) علم تشخیص و درمان این ضایعات است. دلایل متعددی برای بروز  ضایعات وجود دارند از جمله: عفونتهای پوستی (ویروسی، باکتریال یا قارچی)، ضایعات التهابی پوست، تومورهای پوستی و رشد غیر طبیعی بافت پوست که در این مقاله به مورد آخر  می پردازیم. 

تعاریف اساسی 

یک تومور (نئوپلاسم یا زائده) حاصل رشد بیش از حد و غیر طبیعی بافتهای بدن است. این رشد بیش از حد در نتیجه تکثیر کنترل نشده سلول های تومور است. تومور می تواند خوش خیم یا  بدخیم باشد. تومور خوش خیم به صورت تهاجمی گسترش نمی یابد و در منطقه ای که تشکیل  شده است به صورت محدود باقی می ماند و از بافت اطراف خود قابل تمایز است. 

توجه: باید در نظر داشت که کلمه تومور که از نظر مردم عادی بسیار ترسناک است، در علم پزشکی شامل طیف وسیعی از ضایعات از جمله تومورهای خوش خیم می شود. مثلا  خال های پوستی نوعی تومور خوش خیم بوده و عارضه بسیار شایعی هستند. البته خال ها هم  نیازمند معاینات منظم پزشکی هستند تا در صورت هر گونه تغییر مشکوک در آنها اقدامات فوری انجام شود. 

بر خلاف تومورهای خوش خیم، تومورهای بدخیم تمایل به گسترش در بدن دارند. سلول های توموری به طور غیر قابل کنترل تکثیر می شوند و سیستم دفاعی بدن قادر به توقف و کنترل تقسیم  سلولی در آنها نیست. مرز تومور از بافت های مجاور قابل تشخیص نیست، چون تومور به بافت های  اطراف حمله کرده و آنها را تخریب میکند. 

سلول های تومور که در مناطق دورتر در بدن پخش می شوند، توسط تومور اولیه کنترل می شوند. به این امر متاستاز می گویند. 

تشکیل تومور 

شروع تشکیل تومور با یک تغییر ژنتیکی در سلول همراه است. این تغییر ژنتیکی باعث تقسیم مکرر سلول می شود. این تکثیر غیر طبیعی به شکل دیاگرام در زیر نشان داده شده است: 

متاستاز چیست؟ 

متاستاز گروهی از سلول های بدخیم می باشد که از تومور اولیه و اصلی جدا شده اند و در سایر  بافت های بدن سکنی گزیده اند، که محل آن ممکن است نزدیک به تومور اصلی یا دور از آن باشد. سلول های بدخیم، تقسیم شده و باعث تخریب بافت می شوند. سلول های تومور می توانند از  طریق سیستم لنفاوی و یا گردش خون در بدن پخش شوند و به سایر اعضا مثل کبد، مغز، ریه ها،  مغز استخوان و غیره برسند. علت مرگ ناشی از بدخیمی ها معمولاً به دلیل متاستاز تومور به اعضا  داخلی و آسیب آنها است. پیشرفت متاستاز معیاری از بدخیمی تومور است و در تومورهای خوش خیم متاستاز نداریم. 

سرنوشت تومورهای بدخیم 

• ایجاد تغییر ژنتیکی در یک تک سلول 
• تقسیم مکرر سلول مورد نظر تا جایی که تومور با چشم غیر مسلح قابل مشاهده خواهد بود. 
• سلول های توموری می توانند از بافت اصلی جدا شوند و به بافت های دورتر بروند و آنها را تخریب کنند. 

کلمه سرطان دقیقا معادل واژه تومور بدخیم است :

واژه سرطان (cancer) از کلمه لاتین crab به معنی خرچنگ گرفته شده است. یعنی سلول های سرطانی مثل خرچنگ، سرسختانه به هر بافتی که برسد می چسبند. در حالی که سرطان واژه ای عمومی است و در زبان های مختلف به طور روزمره توسط مردم عادی به کار می رود، عبارت تومور بدخیم، بیشتر اصطلاحی پزشکی و علمی است. 

منشا تومورها در بدن انسان چیست؟ 

هر سلول بدن از جمله سلول های پوست قابلیت تبدیل شدن به تومور را دارد. در هر سلول  ممکن است نقصی ایجاد شود که موجب شروع تقسیم غیر طبیعی آن گردد. این تقسیم غیر طبیعی ممکن است محدود باشد که نتیجه آن یک تومور خوش خیم است و یا ممکن است توسط سیستم دفاعی بدن قابل کنترل نباشد که نتیجه آن یک تومور بدخیم است. 

انواع تومورهای پوستی 

تومور پوستی میتواند از هر کدام از سلولهای زنده پوست ایجاد شود. منشا تومور می تواند  اپیدرم، درم با لایه تحت درم باشد. 

اپیدرم 

اغلب تومورهای پوستی مورد بحث در این بخش، منشا اپیدرمی دارند. سلول های اصلی  اپیدرم، کراتینوسیت ها یا سلول های سنگفرشی هستند که میتوانند منشا ایجاد تومور باشند. بعلاوه ملانوسیت ها هم در اپیدرم وجود دارند که رنگدانه ملانین تولید کنند. ملانوسیت ها هم می توانند  باعث بروز بدخیمی ها باشند. 

درم 

درم حاوی غدد سباسه، غدد عرق، سلول های عصبی، عروق خونی، سلول های ماهیچه ای و سایر سلول ها و بافت ها است که هر کدام از آنها میتواند منشا یک تومور پوستی باشند. بعلاوه متاستاز یک تومور به سایر نقاط بدن می تواند باعث رسیدن سلول های توموری به پوست شود. مثلا تومورهای بدخیم ریه یا پستان ممکن است به پوست متاستاز یافته و توده هایی را در آن ایجاد نمایند. در این مقاله فقط به تومورهای شایع پوست می پردازیم. 

• شایعترین نوع این مشکلات کارسینوم سلول های سنگفرشی (squamous cell carcinoma)  و کارسینوم سلول های قاعده ای (basal cell carcinoma) است که در ادامه توضیح داده  خواهند شد. 

• نحوه افتراق خالهای طبیعی از غیر طبیعی هم مهم است که به آن نیز پرداخته خواهد شد. 

تومورهای پوستی با منشا کراتینوسیت ها 

سه نوع تومور در این دسته وجود دارند :

1. کراتوزیس ناشی از مواجهه با نور آفتاب (ضایعات پیش سرطانی) 
2. کارسینوم سلول های سنگفرشی 
3. کارسینوم سلول های قاعده ای 

توجه: کارسینومای سلول های سنگفرشی و قاعده ای ضایعات سرطانی هستند. عبارت کارسینوما  طیف وسیعی از تومورهای بدخیم را در بر می گیرد. 

کراتوزیس 

به طور کلی واژه کراتوزیس به معنی ضخیم شدن لایه کراتینی پوست است. این افزایش  ضخامت در فرایندهای التهابی مختلف پوست مشاهده می شود که میتواند سرطانی شود از جمله کراتوزیس ناشی از مواجهه با نور آفتاب. 

این ضایعات معمولاً در افراد دارای پوست روشن، بیشتر در سنین بالای ۴۰ سال و اغلب در  مناطقی از پوست که در معرض نور آفتاب هستند (مثلا در صورت یا پشت دست ها)، ظاهر  می شوند. این ضایعات خشک، زبر، ارغوانی تا قرمز رنگ و با سطح فلسی هستند که به تدریج  بزرگ می شوند. منشا این ضایعات کراتینوسیت ها در اپیدرم هستند که به آنها سلول های فلسی هم  می گویند. کراتوزیس ناشی از نور آفتاب یک ضایعه پیش سرطانی است که هنوز به شکل بدخیم در نیامده است. اگر این ضایعه پیشرفت کرده و از اپیدرم عبور کند و به درم برسد، تبدیل به کارسینوم سلول های سنگفرشی می شود که نوعی سرطان پوست است. 

درمان کراتوزیس 

اگر چه احتمال سرطانی شدن کراتوزیس ناشی از نور آفتاب از نظر آماری بسیار کم است، اما این عارضه باید توسط پزشک درمان شود. درمان بر پایه تخریب زخم است که معمولاً نیاز به  جراحی ندارد. روش های درمانی متعددی وجود دارند که پر مصرف ترین آنها عبارتند از: 

• منجمد کردن ضایعه با نیتروژن مایع که باعث تخریب سلول های آسیب دیده می شوند. 
• درمان موضعی با ۵_فلوئورو اوراسیل (S-FU) که میتواند در ضایعه نفوذ کند و در سلول های غیر طبیعی تجمع یافته و آنها را از بین ببرد. 

توجه: گاهی اوقات تشخیص دقیق ضایعه ممکن نیست و نمی توان به طور قطعی گفت که  ضایعه کراتوزیس ناشی از نور آفتاب است. در صورت عدم تشخیص دقیق و احتمال سرطانی  بودن ضایعه باید از زخم نمونه برداری کرد و نمونه را زیر میکروسکوپ مطالعه کرد. 

کارسینوم سلول های سنگفرشی 

همانند کراتوزیس؛ منشاء این سرطان هم کراتینوسیت ها (سلول های سنگفرشی) در اپیدرم  است، مگر  در مواردی که تومور به اپیدرم محدود نشود و در درم هم گسترش یابد (همان طور که  قبلا در تصاویر نشان داده شد). گاهی تومور حتی به درم هم محدود نمی شود و به بافت های  عمقی گسترش می یابد، مشاهده شده گاهی تومور به ارگان های داخلی هم متاستاز داده است.  کارسینوم سلولهای سنگفرشی گاهی در پوست سالم ایجاد می شود و گاهی هم از کراتوزیس منشاء می گیرد. این سرطان معمولاً در سنین بالا رخ می دهد و بیشتر در جاهایی از بدن که بیشتر در  معرض نور آفتاب است ظاهر می گردد، اما ممکن است در سایر نقاط بدن مثلاً داخل دهان هم  مشاهده شود. 

تومور معمولاً شبیه یک زخم است، یعنی در منطقه توموری پوست طبیعی نیست و بافت های  زیرین هویدا هستند. چون بافت توموری لایه های محافظتی پوست را تخریب کرده است، ممکن  است موضع دچار عفونت باکتریایی شود و ضایعه ترشح دار گردد. یک عامل افتراق تومور از  سایر زخم ها فاکتور زمان است. هر زخمی که طی یک زمان منطقی مثلا چند هفته بهبود نیابد،  نیازمند ارجاع فوری به متخصص پوست است. 

این تومور همچنین میتواند مثل یک توده در طبقات بالایی پوست ظاهر شود که به تدریج  سطح آن تخریب می شود. شکل دیگر این سرطان میتواند به صورت یک فرورفتگی در سطح پوست باشد. 

کارسینوم سلولهای قاعده ای 

منشا این سرطان کراتینوسیت های قاعده ای اپیدرم هستند. 

کارسینومای سلول های قاعده ای یک سرطان شایع است و مشابه کراتوزیس و کارسینومای سلول های سنگفرشی دلیل اصلی بروز آن تماس طولانی مدت پوست با نور آفتاب است. معمولاً  در افراد دارای پوست روشن و در سنین بالای ۴۰ سال رخ می دهد. بیشتر در مناطقی از پوست  بروز می کند که در معرض نور آفتاب هستند از جمله روی بینی، گوش ها، پوست سر، گردن و  روی شانه ها. درجه بدخیمی این سرطان کم است و خیلی کم پیش می آید که متاستاز دهد. اگرچه  تومور به آهستگی رشد می کند اما میتواند باعث تخریب بافت های مجاور خود شود. حتی بعد از  مدت طولانی میتواند به بافت نرم زیر پوست نفوذ کرده و به استخوان برسد. 

سیر پیشرفت سرطان سلولهای قاعده ای به شکل زیر است: 

ابتدا در محلی که در تماس با نور آفتاب بوده، زخمی کوچک درخشان و متورم پدیدار می شود. ضایعه به آهستگی رشد میکند و بزرگتر می شود. معمولاً عروق خونی در اطراف ضایعه  قابل مشاهده هستند. این تومورها به صورت نقاط برجسته مرواریدی هستند که به مرور با تخریب  بافت طبیعی پوست، زخم کوچکی در مرکز ضایعه ایجاد می شود. 

البته سایر اشکال کارسینوم سلول های قاعده ای هم وجود دارد. 

توجه: هر وقت یک آسیب یا زخم پوستی طی یک زمان طولانی ترمیم نیافت احتمال وجود  کارسینوم سلول های سنگفرشی یا قاعده ای را باید مد نظر داشت و هر چه سریعتر بیمار را به  متخصص مربوطه ارجاع داد. 

تومورهای پوستی با منشاء ملانوسیت ها 

این تومورها شامل خال های پوستی و ملانومای بدخیم هستند. 

خال یک ضایعه پوستی است که معمولاً خوش خیم است. تا وقتی که خال به صورت طبیعی  باشد خطری وجود ندارد. اما ملانوما یک تومور بدخیم به شدت مهاجم است و اگر سریع  تشخیص داده و درمان نشود، تمایل به متاستاز در بدن داشته و خطرناک می شود که به شدت  تخریب کننده است. در سال های اخیر شیوع ملانوما افزایش یافته است. 

توجه: تومورهای پوستی ملانوسیتی معمولاً تیره رنگ و به رنگ قهوه ای، آبی یا سیاه هستند، هر چند در موارد کمی ممکن است ضایعات بی رنگ باشند. ضایعات کراتینوسیتی معمولاً به رنگ روشن هستند و کمتر رنگ تیره دارند.

سایر ضایعات پوستی ملانوسیتی لنتیگوی مرتبط با نور آفتاب و کک و مک ها هستند که در  مقاله ای دیگر به آنها می پردازیم. 

خال های پوستی 

خال ها از ملانوسیت ها منشا می گیرند که سلول های مولد ملانین در پوست هستند. در این موارد  رشد سلول ها کنترل شده است. از نظر علمی خال ها تومورهای خوش خیم هستند، اما چون بسیار  شایع هستند کمتر واژه تومور در مورد آنها به کار می رود. 

به طور کلی خال ها به تدریج و در ۲۰ سال اول زندگی رشد می کنند و فقط ۳ تا ۴% نوزادان از  بدو تولد دارای خال هستند. تعداد خال ها تا ۲۵ سالگی افزایش می یابد و اغلب مردم دارای خال  روی پوست خود هستند. خال ها انواع مختلفی دارند. ممکن است برآمده یا صاف باشند. رنگ  آنها ممکن است از قهوه ای تیره تا روشن باشد. خال های خوش خیم معمولاً منظم، واضح و دارای مرز قابل تشخیص از پوست معمولی هستند و رنگ آنها در کل ضایعه یکنواخت است. اطمینان از  خوش خیم بودن خال اهمیت زیادی دارد و باید خال های طبیعی و بی خطر را از خال هایی که  تغییرات غیر طبیعی دارند، متمایز کرد. تغییر در ظاهر خال معمولاً نشانه ملانومای بدخیم است که  در این حالت باید از خال نمونه گرفت و آن را زیر میکروسکوپ مطالعه کرد. 

تغییر در خال یک علامت هشدار و نشانه بدخیمی است :

این تغییرات میتواند شامل موارد زیر باشد :

لبه های نامنظم و غیر قابل تشخیص، عدم یکنواختی رنگ خال، غیر قرینه بودن خال، رشد سریع، خونریزی و ترشح دار بودن خال و زخم شدن آن. 

البته این تغییرات حتما نشانه بدخیمی نیست. خال های خوش خیم زیادی وجود دارند که رنگ  آنها یکنواخت نیست و یا سریع دچار خونریزی می شوند. در این حالت باید به پزشک مراجعه کرد. 

ملانومای بدخیم 

ملانوما مهاجم ترین سرطان پوست است که میزان مرگ و میر آن بسیار بالا است. میزان شیوع  این سرطان به تدریج در حال افزایش است. احتمال کلی اینکه امروزه یک فرد با پوست روشن در  طول زندگی خود دچار ملانوما شود حدود ۱% است. در افرادی که پیشینه قرار گیری در معرض نور شدید آفتاب را داشته اند و یا دچار آفتاب سوختگی شده اند، احتمال بروز ملانوما بسیار بیشتر است. در اینجا منظور مواجهه در یک زمان طولانی و به طور مکرر نیست، بلکه حتی یک آفتاب  سوختگی شدید در کودکی یا بزرگسالی به طور قابل ملاحظه ای خطر بروز ملانوما را در طول  سال های بعد زندگی افزایش می دهد. 

منشاء ملانوما، سلول های تولید کننده ملانین در اپیدرم (ملانوسیت ها) هستند. از این رو ملانوما  معمولاً (و نه همیشه) به رنگ قهوه ای، مشکی یا آبی است. 

اگر تومور در مراحل اولیه تشخیص داده شود و کاملاً به همراه بافت اطرافش از محل برداشته  شود، می توان انتظار بهبودی کامل را داشت. اما اگر تومور به موقع تشخیص داده نشود و به  بافت های عمقی نفوذ پیدا کرده باشد، به احتمال قریب به یقین به سایر نقاط بدن متاستاز داده و  ممکن است باعث مرگ بیمار شود. 

علم پزشکی هنوز درمان قطعی برای ملانومایی که به عمق درم نفوذ پیدا کرده است، نیافته است. 

ملانومای بدخیم ممکن است از یک خال خوش خیم ایجاد شود یا به دلیل آسیب پوستی ناشی  از تماس مکرر با نور آفتاب باشد یا از پوست کاملا سالم و طبیعی ایجاد شود. 

نحوه افتراق ملانومای بدخیم از خال های طبیعی 

حاشیه نامنظم و نامعلوم 

وقتی حاشیه ضایعه وارد بافت اطراف شده است و نمی توان مرز خاصی را بین خال و پوست طبیعی مشخص کرد، یا با هر تغییر در ظاهر لبه های خال (مثلا تغییر از حالت دایره ای به کنگره دار)  باید به بدخیم بودن آن مشکوک شد. 

عدم یکنواختی رنگ 

اگر ضایعه رنگ یکنواختی نداشته باشد و یا رنگدانه های غیر طبیعی در آن ظاهر شود مثل  رنگدانه های آبی، خاکستری، قرمز و به ویژه آبی تیره باید آن را غیر طبیعی دانست. 

ناقرینگی 

ضایعه غیر قرینه مشکوک به بدخیمی است، چرا که اکثر خال های طبیعی شکل منظم و قرینه  دارند. 

رشد سریع و غیر معمول 

رشد خال ها به موازات رشد بدن است. وقتی یک خال به طور غیر طبیعی رشد زیادی دارد باید  به بدخیم بودن آن مشکوک شد. شتاب ناگهانی در رشد یک خال نگران کننده است و باید  به پزشک مراجعه نمود. 

خونریزی خال، ترشح دار شدن یا زخم شدن خال 

در صورت وجود هر کدام از حالات غیر طبیعی فوق باید احتمال بدخیم شدن خال را در نظر  داشت و برای آزمایشات بیشتر به پزشک مراجعه کرد. 

توجه: خال های نسبتا بزرگ (با قطر بیشتر از ۶ میلی متر) ممکن است بدخیم باشند، اما این  به این معنی نیست که از خال های کوچک غفلت شود چرا که در مواردی ضایعات ملانوما از  ۲ تا ۳ میلی متر بیشتر نبوده اند. به طور کلی در صورت مشاهده هر ضایع مشکوک باید به پزشک  مراجعه نمود. 

پیشگیری 

تشخیص سریع اهمیت زیادی دارد، ساده ترین راه معاینه منظم بدن توسط خود فرد است. 

معاینه فردی 

معاینه توسط خود شخص باید در مقابل آینه انجام شود و باید شامل تمام نقاط بدن باشد، از  جمله نواحی که در معرض دید نیستند مثل باسن کف پاها و نواحی ژنیتال.

چگونه خود را معاینه کنیم؟ 

مقابل آینه 

این قسمت از معاینه صورت داخل دهان، گردن و سینه را در بر می گیرد. خانم ها باید پوست زیر پستان را هم معاینه کنند. زیر بغل را نباید فراموش کرد. بازوها و دست ها هم به همین روش  معاینه می شوند. 

استفاده از آینه دوم 

گوش ها و پشت گوش ها، پشت گردن، پشت بدن و پشت پاها هم با این روش معاینه  می شوند. 

معاینه پوست سر 

پوست سر باید به کمک شخص دوم معاینه شود. سشوار میتواند موها را پخش کند و به این ترتیب پوست سر واضح تر مشاهده می شود.