لیپوزوم چیست؟ آیا وجود آن در محصولات آرایشی تاثیری دارد؟

لیپوزوم چیست؟

عبارت لیپوزوم بیش از پیش در صنعت آرایشی – بهداشتی استفاده می شود. در بسیاری موارد  مشاهده می شود که فروشنده مشتری را تشویق به خرید محصولی می کند که حاوی لیپوزوم است.  برای درک بهتر لیپوزوم ابتدا باید توضیح دهیم که مواد چگونه به پوست نفوذ می کنند. سد  اصلی عبور مواد خارجی به درون اپیدرم لایه کراتینی آن است که یک لایه فشرده و حاوی مقادیر  زیاد مواد کراتینی (شاخی) است. لیپوزوم ها حامل هایی برای انتقال مواد به اپیدرم و درم هستند. 

نفوذ مواد به درون پوست 

عامل اصلی تعیین کننده میزان نفوذ مواد به درون پوست اندازه مولکولی آنها است. اندازه  مولکولی از حدی که بیشتر شد ماده نمیتواند به پوست نفوذ کند، مثلا کلاژن که در بسیاری از  فراورده های آرایشی وجود دارد نمی تواند به درون پوست وارد شود، چون اندازه مولکولی آن  خیلی بزرگ است. به علاوه مواد روغنی و محلول در چربی راحت تر از محصولات با پایه آبی به  درون پوست نفوذ می کنند. 

ساختار غشاء سلولی؛ فسفولیپیدها 

غشاء خارجی سلول ها از جمله سلول های پوست از فسفولیپیدها، پلی ساکاریدها و پروتئین های  مختلف ساخته شده است. فسفولیپیدها ترکیبات چرب حاوی فسفر هستند که غشاء سلولی را به صورت دو لایه می سازند، این غشاء مانع عبور بعضی مواد از خارج به داخل سلول و بالعکس  می شود و ورود و خروج مواد را کنترل می کند. 

تعریف لیپوزوم 

لیپوزوم ها وزیکول های کروی هستند که مرکز آنها پر از آب است. قطر آنها در حد میکرون است. غشاء وزیکول ها می تواند یک لایه یا چند لایه باشد. 

اصول استفاده از لیپوزوم ها 

دلیل اصلی استفاده از لیپوزوم ها این است که چون ساختار غشاء سلولهای بدن (و پوست)، فسفولیپیدی است، لیپوزوم ها هم که از فسفولیپیدها ساخته شده اند میتوانند به عنوان حامل مواد موثره به کار روند. 

مواد دارویی را میتوان وارد لیپوزوم ها کرد. ماده فعال میتواند در مرکز لیپوزوم یا درون غشا لیپوزوم قرار گیرد. هنوز کاملا مشخص نشده است که عمل انتقال چگونه انجام می شود. یک  مکانیسم محتمل ادغام غشا لیپوزوم با غشا سلول است. بنابراین ماده میتواند وارد سلول های پوست  شود. هنوز مشخص نشده است آیا مکانیسم فرضی فوق صحیح است یا خیر. اغلب مطالعات نشانگر این است که لیپوزوم ها در سطح پوست با در لایه شاخی تخریب می شوند و مواد فعال  بر اساس ویژگی های شیمیایی خود از پوست عبور می کنند بر اساس بعضی مطالعات ادعا می شود  چون نفوذ لیپوزوم ها از لایه شاخی مشکل است، لیپوزوم ها بیشتر از منافذ پوست عبور می کنند. 

محتویات لیپوزوم ها 

در بیماری های پوستی، بیشتر لیپوزوم ها به عنوان حامل داروهای ضد قارچ به کار رفته اند. استفاده از لیپوزوم ها برای دارورسانی آنتی بیوتیک ها، کورتیکواستروئیدها و رتینوئیدها نیز در حال  بررسی است. امروزه کاربرد لیپوزوم ها در صنعت آرایشی بسیار مورد توجه قرار گرفته است، چون  برای جذب مشتری اهمیت خاصی دارد. در حال حاضر تحقیقات و مطالعات زیادی در خصوص  فواید و مزایای لیپوزوم ها در حال انجام است. 

در محصولات آرایشی، لیپوزوم ها بیشتر در فراورده های مرطوب کننده استفاده شده اند، همچنین فراورده های لیپوزومی حاوی ویتامین ها نیز وجود دارند، هر چند مزیت این فرآورده ها  هنوز مورد بحث است. 

نیوزوم ها: حامل های جدید 

نیوزوم ها (niosomes) برای افزایش توانایی نفوذ به پوست مطرح هستند. نام علمی کامل این ذرات وزیکول های سورفکتانت غیریونی(non-ionic surfactant vesicles)  می باشد. ساختار  مشابه لیپوزوم ها دارند و کروی هستند، اما غشا آنها حاوی ترکیبات چرب الکلی و اتری است. 

اثر بخشی لیپوزوم ها 

مطالعات زیادی بر روی کارایی سامانه های لیپوزومی انجام شده است. در این مطالعات کارایی ماده فعال انکپسوله شده درون لیپوزوم با همان ماده در یک پایه روغنی مقایسه گردیده است. در  بعضی از این بررسی ها افزایش کارایی به ویژه در مصرف خوراکی بعضی داروها مشاهده شد، اما در مورد استعمال موضعی داروهای لیپوزومی داروهایی که در حالت عادی استعمال خارجی  ندارند هنوز بحث های زیادی وجود دارد. 

عده ای از محققین به جنبه فروش و جلب مشتری فراورده های آرایشی توجه دارند و بقیه به این  موضوع به عنوان نقطه عطفی در صنعت آرایشی می نگرند. 

در این مورد مطالعات گسترده ای در حال انجام است و هنوز در مورد کارایی لیپوزوم ها در این  زمینه، نمی توان اظهار نظر کرد. 

کاربرد اصلی لیپوزوم ها انتقال مواد به داخل پوست است بنابراین اثرات مفید بالقوه لیپوزوم ها  را می توان با تاثیر بیولوژیکی جزء فعالی که به وسیله لیپوزوم حمل می شود، سنجید. 

سایر اثرات مفید لیپوزوم ها 

لیپوزوم ها متشکل از ذرات چربی هستند و می توانند یک لایه روغنی نازک را در سطح پوست ایجاد کنند، این لایه اثرات مسدود کنندگی ضعیفی دارد و می تواند باعث افزایش رطوبت پوست  شود. هر چند تاثیر آن نسبت به بقیه مرطوب کننده ها افزایش چشمگیری ندارد. 

تماس سلول های پوست با ماده فعال وقتی درون لیپوزوم ها باشد کاهش می یابد، بنابراین  واکنش های حساسیتی هم کم میشود. 

نتیجه گیری 

لیپوزوم های خالی به تنهایی اثر دارویی ندارند. آنها فقط باعث نفوذ مواد به درون پوست  می شوند و کارایی شان در این زمینه هنوز کاملا اثبات نشده است.