لایه برداری شیمیایی چیست؟ مواد و روش های آن کدام اند؟

لایه برداری شیمیایی

لایه برداری شیمیایی (Chemical peeling) روشی برای حذف لایه های بیرونی پوست به  وسیله سوزاندن شیمیایی است. وقتی سوختگی ها ترمیم شوند، لایه جدید پوست تشکیل می شود.  لایه جدید نرم تر، سفت تر و خوش رنگ تر است و یکنواختی بیشتری دارد. بعد از لایه برداری  شیمیایی، لکه های ناشی از آفتاب (Son Spots) در سطح پوست کم رنگ تر می شوند. همین طور  چروک ها کوچکتر و گاهی هم کاملاً محو می شوند. 

در اینجا روش های پیلینگ شیمیایی فقط جهت اطلاع ارائه می شوند و باید از هر گونه درمان  خودسرانه خودداری کرد، چرا که پیلینگ فقط باید توسط پزشک با تجربه انجام شود. 

در چه مواردی لایه برداری شیمیایی استفاده می شود؟ 

لایه برداری شیمیایی بیشتر برای درمان آسیب های پوستی ناشی از آفتاب و لکه های حاصل از  آن حذف چروک های پوست و صاف شدن آن انجام می شود. برای چروک های ریز و کوچک، لایه برداری سطحی کافی است. برای چروک های عمیق تر مثل خطوط ایجاد شده اطراف دهان و  چشم ها، لایه برداری عمیق تری باید انجام شود. 

لایه برداری همچنین میتواند باعث رفع پیگمانتاسیون های غیر طبیعی، لکه های تیره صورت  و لکه های ناشی از بارداری (melasma) شود. همچنین لایه برداری میتواند اسکارهای ناشی از  آکنه را نیز از بین ببرد. 

لایه برداری برای رفع نقایص فوق کارایی دارد و باعث رفع افتادگی پوست نمی شود، در این  مورد باید از جراحی کمک گرفت که به وسیله جراح پلاستیک صورت می گیرد. 

لایه های پوست و میزان لایه برداری شیمیایی 

• لایه برداری خیلی سطحی: فقط اپیدرم و شاید قسمت کمی از درم را شامل می شود. 
• لایه برداری سطحی: شامل اپیدرم و لایه های بالایی درم است. 
• لایه برداری متوسط: لایه های بیشتری از درم را در بر می گیرد. 
• لایه برداری عمیق: به عمق درم و معمولاً تا نیمی از آن نفوذ می کند. 

هر چه عمق لایه برداری بیشتر شود، اثرات آن محسوس تر میگردد. با افزایش عمق لایه  برداری، لکه های پوستی کم رنگ تر می شوندهمچنین میتوان چروک های عمیق (که امکان حذف آنها با لایه برداری سطحی نیست) را از بین برد. اغلب لایه برداری های سطحی باید چند بار  تکرار شود تا نتیجه دلخواه حاصل گردد. 

CS 

CamScanner 

تولید پوست جدید به دنبال لایه برداری شیمیایی 

اگر لایه برداری سطحی باشد، پوست جدید با تکثیر سلول های اپیدرم تولید می شود و اپیدرم جدید  پدیدار می گردد. حال باید دید در لایه برداری عمیق که تمام اپیدرم و نیمی ازدرم از بین می رود، پوست جدید چگونه تولید می شود؟ در این موارد منشا تولید اپیدرم جدید بیشتر سلول های پوشاننده  فولیکول مو هستند. این سلول ها هر چند در عمق درم هستند اما در واقع از نوع سلول های اپیدرم  می باشند. این سلول ها آن قدر تکثیر می شوند که کل ناحیه ای را که به وسیله لایه برداری حذف شده بپوشانند. در این موقع درم هم کلاژن جدید می سازد تا جایگزین کلاژن تخریب شده شود. 

مواد مورد استفاده برای لایه برداری شیمیایی 

مواد زیر اغلب برای لایه برداری شیمیایی استفاده می شوند: 

• یخ خشک (یخ دی اکسید کربن) 
• محلول جسنر (Jessner’s solution) که حاوی رزورسینول، سالیسیلیک اسید و لاکتیک اسید است. 
• آلفا هیدروکسی اسیدها (به مقاله مربوطه مراجعه شود) 
• تری کلرواستیک اسید (TCA) 
• فنول 

مواد دیگری هم وجود دارند که زیاد استفاده می شوند. این مواد می توانند همزمان با هم به کار  روند. پزشک با توجه به عمق لایه برداری که مدنظر است، نوع پوست بیمار و تجربه شخصی خود، ماده مناسب را انتخاب می کند. 

میزان و عمق لایه برداری شیمیایی 

فاکتورهای اصلی تعیین کننده عمق لایه برداری شیمیایی عبارتند از: 

1. ماده یا مواد شیمیایی مورد استفاده 
2. غلظت مواد مورد استفاده 
3. زمان تماس ماده با پوست 
4. استفاده از ماده مسدود کننده (اگر استفاده شود )

سایر عوامل موثر عبارتند از: 

• ضخامت پوست 
• استفاده از درمان های اولیه پیش از لایه برداری (مثل مصرف روزانه رتینوئیک اسید ۲ هفته  قبل از شروع لایه برداری شیمیایی  )

مثال هایی از فراورده های مورد استفاده در لایه برداری شیمیایی 

در لایه برداری خیلی سطحی ممکن است تری کلرواستیک اسید با غلظت %۲۰-۱۰، محلول  جسنر یا آلفا هیدروکسی اسیدها استفاده شوند. 

برای لایه برداری سطحی غلظت های %۳۵ تری کلرواستیک اسید یا غلظت های %۷۰-۵۰ آلفا  هیدروکسی اسیدها استفاده میشوند. 

در لایه برداری متوسط غلظت %۳۵ تری کلرواستیک اسید همراه یخ خشک یا محلول جسنر به کار می رود. برای لایه برداری عمیق معمولاً از فنول استفاده می شود. 

برای هر درجه از لایه برداری روش های زیادی وجود دارد. هر پزشک روشی را که مناسب تر  است و در مورد آن تجربه بیشتری دارد، انتخاب می کند. 

فرایند و روش لایه برداری شیمیایی 

در اینجا روش لایه برداری با تری کلرواستیک اسید توضیح داده می شود:

1.   پاک کردن پوست 
2. استعمال تری کلرواستیک اسید با استفاده از یک اپلیکاتور و پارچه کتانی بر روی ناحیه  مورد نظر 

در یک زمان کوتاه رنگ پوست سفید تا خاکستری می شود، زیرا تخریب شیمیایی لایه های بیرونی پوست آغاز میگردد. این تغییر در شکل قابل مشاهده است. 

3. شستشوی پوست پس از ۲ دقیقه تماس 

در این موقع شخص بسته به غلظت مورد استفاده ماده لایه بردار، احساس درجات مختلفی از ناراحتی می کند. 

استعمال کرم های مسدود کننده 

کرم های آنتی بیوتیک هم ممکن است استعمال شوند. 

آمادگی قبل از لایه برداری شیمیایی 

بسیاری از پزشکان توصیه می کنند ۲ هفته قبل از لایه برداری شیمیایی، شب ها رتینوئیک اسید استفاده شود. این امر باعث افزایش نفوذ ماده لایه بردار به درون پوست شده و متعاقبا ترمیم بافت سریعتر و موثرتر صورت می پذیرد. 

افراد با پوست تیره باید قبل از لایه برداری از روشن کننده ها استفاده کنند. این کار باعث مهار بروز لکه های تیره طی لایه برداری می شود. یکی از فراورده هایی که زیاد بدین منظور استفاده  می شود محلول کلیگ من (Kligman’s solution) است که حاوی هیدروکینون،  هیدروکورتیزون و رتینوئیک اسید می باشد. این محلول باید روزانه، سه هفته قبل از لایه برداری  استعمال شود. 

یک ماه قبل از لایه برداری باید تست حساسیت (Spot test) با مقدار کمی از فراورده  مورد استفاده انجام شود. این تست در قسمتی از پوست که در معرض دید نیست مانند پشت گوش صورت می پذیرد. اگر پس از چند هفته واکنش های ناخواسته علیه ماده (مثل التهاب یا تیرگی پوست) مشاهده شود باید از انجام لایه برداری خودداری کرد. 

میزان درد ایجاد شده طی لایه برداری شیمیایی 

هنگام لایه برداری شیمیایی سطحی احساس سوختگی به شخص دست می دهد، که در اغلب  موارد در حد یک درد متوسط و معمولی است. 

کند.  در لایه برداری متوسط (به ویژه وقتی از تری کلرواستیک اسید استفاده می شود)، درد قابل تحملی طی درمان ایجاد می شود. می شود که به سرعت پس از قطع درمان فروکش می کند 

در لایه برداری عمیق با فنول، درد شدیدی طی درمان ایجاد می شود که تا چند روز بعد هم ادامه می یابد. به بیمار باید ضد دردهای عمومی تزریق کرد که نوع آن به نظر پزشک و شرایط  بیمار وابسته است. 

مراقبت های پس از لایه برداری شیمیایی 

لایه برداری سطحی 

اگر لایه برداری فقط یک بار انجام شود اثر قابل مشاهده ای نخواهد داشت، اما اگر درمان چند بار طی یک ماه تکرار شود، نتایج خوبی حاصل خواهد شد. مدت کوتاهی پس از درمان پوست قرمز می شود و طی ۲ روز بعد لکه های قهوه ای در پوست ایجاد می گردد. احساس سوختگی که معمولاً گذرا است با کمپرس یخ یا قرار گرفتن در معرض هوای سرد (مثلا در مقابل کولر) تسکین  پیدا می کند. طی سه تا پنج روز پس از درمان لایه های سطحی، پوست شروع به پوسته ریزی  می کنند. ترمیم حدود یک هفته بعد از درمان کامل می شود. انجام این میزان لایه برداری آسان است، حداقل خطر را دارد و ترمیم و بهبودی پس از آن سریع است. 

لایه برداری سطحی می تواند طی فواصل کوتاه (هر چند هفته) تکرار شود تا لایه برداری عمیق و عمیق تری حاصل گردد. 

لایه برداری متوسط 

یک ساعت پس از قطع درمان پوست قرمز می شود و معمولاً برای رفع آن کمپرس یخ یا جریان  هوای سرد مورد نیاز است. سپس پوست متورم شده و ۵ تا ۷ روز بعد پوسته ریزی آغاز می شود. فرایند ترمیم ۲ هفته طول می کشد. پس از آن پوست جدید که صاف و شاداب است ظاهر می گردد، لکه های ناشی از آفتاب (Son Spots) کمتر می شوند و چروک های ریز صاف می گردند. 

قرمزی پوست حدود چند هفته می ماند و سپس به تدریج مرتفع می شود. 

لایه برداری عمیق 

فرایند ترمیم پوست پس از لایه برداری عمیق کندتر از لایه برداری سطحی و متوسط است.  صورت بیشتر متورم می شود و قرمزی پوست بیشتر است. تورم و قرمزی حداقل ۳ تا ۶ ماه باقی می ماند.  طی این مدت پوست قادر به تحمل مواد آرایشی نیست و شخص نباید مواد آرایشی استفاده  کند. حتی رنگ موها هم میتواند باعث خارش شدید پوست شوند. 

لایه برداری عمیق می تواند چروک های بزرگ اطراف دهان و چشم ها را هم محو کند. 

در چه مواردی باید از انجام لایه برداری شیمیایی اجتناب کرد؟ 

در بعضی افراد باید از انجام لایه برداری شیمیایی خودداری کرد:  

• در افرادی که در پوستشان تمایل به تشکیل اسکار وجود دارد و جای زخم باقی می ماند. 
• در افراد دارای پوست تیره فقط باید لایه برداری سطحی انجام شود. 
• در بیمارانی که پس از لایه برداری احتمال تماس زیاد با نور خورشید را دارند (مثلا به دلیل  شغل خود مجبور هستند مدت طولانی در معرض نور خورشید باشند یا افرادی که احتمال می رود به دستورالعمل پزشک توجه نکنند.)
• افراد سیگاری ممکن است نتوانند لایه برداری شیمیایی را به خوبی تحمل کنند، چون در این  افراد فرایند ترمیم به خوبی افراد غیر سیگاری نیست. همچنین احتمال بروز عفونت یا بروز مجدد چروک های پوست در آنها بیشتر است. 
• بیمارانی که ثبات احساسی ندارند و انتظار آنها از نتیجه درمان بسیار غیر واقعی و اغراق شده  است. 

عوارض احتمالی لایه برداری شیمیایی و کنترل آنها 

مشکلات ناشی از لایه برداری شیمیایی معمولاً قابل پیشگیری یا قابل درمان هستند و پزشک با  تجربه کاملاً می تواند آنها را کنترل کند. عوارض جانبی معمول که ممکن است رخ دهد عبارتنداز: 

عفونت های باکتریال 

احتمال بروز عفونت را می توان با انجام صحیح درمان و مراقبتهای پس از آن به حداقل رساند. هر چه لایه برداری سطحی تر باشد احتمال بروز عفونت کمتر می شود. 

تغییر پیگمانتاسیون پوست 

بعد از درمان رنگ پوست ممکن است روشن تر یا تیره تر شود. استفاده از غلظت های بالای  فنول میتواند روشن تر شدن رنگ پوست (هیپوپیگمانتاسیون) را باعث شود. تری کلرواستیک  اسید هم معمولاً موجب تیره شدن رنگ پوست (هایپرپیگمانتاسیون) می شود. برای به حداقل  رساندن این عارضه باید:

•  پزشک غلظت مناسبی از ماده لایه بردار را به کار ببرد. 
• بیمار باید بعد از درمان حداقل تماس با نور خورشید را داشته باشد. 
• افراد دارای پوست تیره (که در آنها تمایل به هایپرپیگمانتاسیون پس از درمان وجود دارد.)  باید قبل از شروع درمان از مواد روشن کننده استفاده کنند. 

ایجاد اسکار 

معمول ترین دلیل ایجاد اسکار، عدم درمان صحیح عفونت های باکتریال یا ویروسی متعاقب لایه برداری است. اقدامات پیشگیرانه و درمان سریع مناسب در صورت بروز علائم اولیه عفونت، باعث کاهش خطر اسکار می شود. ایجاد اسکار گاهی می تواند به دلیل استفاده از غلظت های بالای ماده لایه بردار باشد. یک پزشک آگاه و با تجربه باید غلظت ماده را کمتر از غلظت معمول و  توصیه شده در نظر بگیرد تا از محدوده سلامت ماده خارج نشود. مثلا به کار بردن غلظت ٪۶۰ به  جای ۵۰% می تواند عوارض مخربی روی پوست داشته باشد. 

عفونت هرپس ویروس (Herpes Virus) در مناطق تحت درمان 

یک راه جلوگیری از ابتلا به عفونت های ویروسی تجویز خوراکی داروهای ضدویروس قبل  از شروع درمان و ادامه دادن آن تا چند روز پس از درمان است. داروی مورد قبول در این مورد  قرص های آسیکلوویر است. داروهای جدیدتر هم مانند فمسیکلوویر (fam ciclovir) یا واسیکلوویر (valciclovir) می تواند تجویز شود. 

حساسیت به سرما 

حساس شدن پوست صورت به سرما میتواند پس از لایه برداری اتفاق بیافتد. قرمزی، خارش و حساسیت به مواد آرایشی نیز متعاقب لایه برداری محتمل است. 

مشکلات قلبی و کلیوی 

بروز اختلالات ریتمیک قلب و آسیب های کلیوی به دلیل جذب فنول و ورود آن به جریان  خون، پس از لایه برداری شیمیایی گزارش شده است. بنابراین افراد تحت درمان باید از نظر قلبی مانیتور شوند تا هرگونه تغییر در ریتم قلب سریعا پیگیری گردد. همچنین باید مایعات وریدی  تجویز کرد تا از آسیبهای کلیوی جلوگیری شود. 

اثرات نور خورشید 

تماس با نور خورشید پس از لایه برداری میتواند باعث تغییر پیگمانتاسیون و بروز لکه های  تیره در پوست تازه رشد یافته شود، بنابراین باید به بیمار تاکید شود از تماس با نور خورشید پس از  لایه برداری جدا خودداری کند. مدت خودداری از تماس با نور متفاوت است و به عمق لایه  برداری بستگی دارد. البته بعد از بهبودی کامل، باز هم باید از مواجهه زیاد با نور خورشید اجتناب  گردد. اگر خودداری کامل از نور خورشید ممکن نیست، بایستی کرم های ضد آفتاب قوی استفاده شود، زیرا پوست تازه نسبت به اثرات مخرب اشعه خورشید بسیار حساس تر است. 

اجتناب از مصرف لوازم آرایشی 

همان طور که قبلا گفته شد پس از لایه برداری عمیق به دلیل عدم تحمل مواد آرایشی، باید از  مصرف این محصولات به مدت چند هفته یا حتی چند ماه خودداری شود که طول مدت آن  بستگی به عمق لایه برداری دارد. 

توجه: در خانم های مسن که پوست آسیب دیده ناشی از تماس با نور خورشید دارند، ممکن  است لایه برداری عمیق خیلی مفید نباشد. داشتن پوست صورت صاف و بدون چروک در کنار  گردنی با خطوط عمیق و پر از لکه های تیره ممکن است چندان زیبا به نظر نرسد. 

خلاصه 

لایه برداری شیمیایی روشی است که در آن لایه های بیرونی پوست با استفاده از مواد شیمیایی  حذف می شوند. مواد مورد استفاده در این روش یخ خشک، محلول جسنر، آلفا هیدروکسی اسیدها تری کلرواستیک اسید فنول و سایر مواد هستند. لایه برداری شیمیایی بیشتر برای از بین  بردن لک های پوستی و چروک ها به کار می رود.