از لیزر درمانی در مشکلات پوستی چه استفاده هایی می شود؟

لیزر چیست؟

توانایی لیزر در درمان طیف وسیعی از بیماری های پوستی به دلیل ۲ ویژگی زیر است: 

1. توانایی تولید یک اشعه قدرتمند و تمرکز آن روی ضایعه و از بین بردن بافت هدف را دارا  می باشد. 
2. توانایی در تمرکز روی یک هدف خاص که وابسته به رنگ و سایر ویژگی های بافت  هدف است از ویژگی های خاص اشعه لیزر می باشد. این هدف گیری اختصاصی باعث کاهش  آسیب به بافت های اطراف که رنگ متفاوتی از بافت هدف دارند، می شود. 

بر این اساس انواع مختلفی از لیزر داریم که هر کدام برای ضایعه متفاوتی که رنگ خاصی  دارد طراحی شده اند. 

به عنوان مثال: 

• لیزر یاقوتی (ruby laser) روی ضایعات پوستی با رنگهای آبی قهوه ای موثر است. 
• لیزر رنگی پالسی (Pulsed – dye laser) برای درمان ضایعات دارای عروق خونی فراوان به کار می رود، مثلا در درمان شبکه عروقی ریز (تلانژکتازی) یا رشد عروق زیر پوستی مفید است. به علاوه اشعه های لیزر مختلفی برای درمان طیف وسیعی از ضایعات طراحی شده اند، مثل زگیل های ویروسی (Warts)، اسکارها و انواع تومورهای پوستی. 

سایر کاربردهای لیزر عبارتست از لایه برداری پوست و حذف موهای زاید پوست. 

پاک کردن تاتو با لیزر 

تاتو در نتیجه نفوذ رنگ به درون پوست است. لیزر می تواند مواد رنگی را در پوست متلاشی کند در نتیجه گلبول های سفید (ماکروفاژها) قادرند آنها را ببلعند و از محل بردارند بدون اینکه آسیبی به نواحی سالم پوست برسد. واضح است که اشعه لیزر این کار را با اثر انتخابی روی رنگ  خاص تاتو انجام می دهد. 

لایه برداری پوست با لیزر 

اصول کلی لایه برداری پوست با لیزر مشابه لایه برداری شیمیایی است. در هر دو روش  لایه های سطحی پوست سوزانده می شوند، سپس مشابه مکانیسم ترمیم زخم، پوست جوان جایگزین می گردد. تا چندی پیش از لیزر برای لایه برداری استفاده نمی شد، چون باعث سوختگی بیش از حد انتظار می گشت و عمق سوختگی قابل کنترل نبود. امروزه با پیشرفت تکنولوژی لیزر امواج با پالس های بسیار کوتاه تولید شده (کمتر از هزارم ثانیه) که به معنی زمان تماس کوتاه  پوست با اشعه است و می توان از آن برای لایه برداری استفاده کرد. با این روش اپراتور کاملا قادر  به تعیین عمق سوختگی و در نتیجه شدت لایه برداری خواهد بود. ابزارهای لیزری که بدین منظور  استفاده می شوند عبارتند از: 

• لیزر CO2 
• اربیوم(erbium): لیزر Yttrium aluminum garnet) YAG)

این لیزرها عمدتا جهت رفع اسکارهای جوش ها و چروک های اطراف چشم و دهان به کار می روند. چروک های عمیق تر ناشی از حرکت ماهیچه های پوست (مثل خطوط پیشانی )کمتر با  این روش رفع می شوند. اثرات مفید لیزر از فردی به فرد دیگر متفاوت است. عوارض جانبی  احتمالی آن هم مشابه عوارض لایه برداری با مواد شیمیایی است. عارضه شایع، قرمزی صورت  است که ممکن است حتی تا سه ماه پس از لایه برداری هم باقی بماند، ایجاد اسکار و تغییر  پیگمانتاسیون (رنگ) پوست از دیگر عوارض محتمل این نوع لایه برداریست. 

لایه برداری به وسیله لیزر فرایند مطمئنی است و اپراتور با تجربه میتواند پروسه را به خوبی کنترل کند. 

از بین بردن موهای زاید با لیزر 

ایده استفاده از لیزر برای از بین بردن موهای زاید به مدت طولانی در سال ۱۹۹۵ منتشر شد. پایه علمی این روش اختلاف رنگ فولیکول مو و پوست است که انرژی نور به سمت فولیکول مو  هدایت می شود. اشعه لیزر در رنگدانه های فولیکول مو متمرکز می شود و باعث آسیب آن می شود.  در نتیجه رشد مو متوقف می گردد. 

عوارض اصلی این نوع درمان عبارتند از: 

• ایجاد درد مختصر طی لیزر درمانی (که این درد معمولاً قابل تحمل است و نیاز به بی حس کننده ندارد.) 
• قرمزی موضعی که چند دقیقه تا چند ساعت بعد از قطع درمان باقی می ماند. 
• سوختگی سطحی پوست که معمولاً اسکار باقی نمی گذارد. 

به نکات مهم زیر باید توجه کرد: 

بر اساس مکانیسم ذکر شده برای اشعه لیزر، این درمان نباید در افراد دارای پوست های تیره یا  دارای موهای روشن به کار رود، چون در این حالت تفاوت رنگ کافی بین پوست و مو وجود  ندارد، در حالی که اختلاف رنگ میان پوست و مو لازمه درمان موثر و بی ضرر در لیزر درمانی است. در افراد دارای پوست تیره امکان هیپوپیگمانتاسیون یا روشن شدن پوست اطراف فولیکول مو وجود دارد، هر چند در اغلب موارد این عارضه به تدریج بهبود می یابد. 

اشعه لیزر باعث توقف چرخه رشد مو برای مدت طولانی و حتی تا چند سال می شود. پاسخ به  درمان بسته به نقاط مختلف متفاوت است. نتایج در ناحیه زیر بغل، کشاله ران و پاها رضایت بخش است. اما موهای صورت کمتر به درمان پاسخ می دهند. پاسخ به درمان حتی از فردی به فرد دیگر  متفاوت است و دلیل آن هم کاملا مشخص نشده است. ده درصد موهای تحت درمان نیاز به ۲ یا ۳  بار تکرار معالجه در سال دارند. 

کارایی لیزر درمانی به فاز رشد موهای تحت درمان وابسته است. 

اشعه لیزر وقتی موها در فاز رشد باشند (فاز آناژن) در حذف مو بسیار موثر خواهد بود. در  موهایی که در فاز تلوژن هستند، چون از فولیکول مو که محل رشد مو می باشد، فاصله گرفته اند، لیزر درمانی چندان موثر نخواهد بود. (فازهای چرخه رشد مو در مقاله ی دیگری توضیح داده شده است.)

هر چند نتایج حاصل از لیزر درمانی در بسیاری از افراد رضایت بخش بوده است، اما باید به  خاطر داشت که استفاده از لیزر برای حذف موها تکنیک جدیدی است و نیاز به مطالعات بیشتر  برای توسعه این روش وجود دارد. 

روش های دیگری هم برای حذف موهای زاید وجود دارند که مکانیسم آنها مشابه لیزر است مانند: استفاده از اشعه های نورانی (غیر لیزری) و تمرکز آن روی مو و تخریب فولیکول مو. 

در آخر لیزر انجام بدهیم یا نه؟

علیرغم تمامی مزایای لیزر درمانی که در بالا ذکر شد نباید لیزر را درمان تمام مشکلات  پوستی تصور کرد. در بعضی بیماری ها درمان های دیگر، روش های معالجه ارجح تری هستند مانند: 

1. درمان پذیرفته شده و توصیه شده برای کراتوزیس ناشی از نور خورشید (Solar keratosis)  فراورده های حاوی ۵ فلورو اوراسیل (5-fu) یا نیتروژن مایع است در این مورد لیزر درمانی  ضرورتی ندارد. 
2. ضایعاتی که به نظر بدخیم می آیند اصلا نباید با لیزر درمان شوند، بلکه باید آنها را کاملا با  جراحی برداشت. 
3. خال های گوشتی (melanocytic naevi) را نباید با لیزر درمان کرد. 
4. گاهی موارد طبق نظر پزشک لایه برداری شیمیایی بهتر از لایه برداری با لیزر عمل می کند. 

نباید تصور کرد لیزر درمان تمام مشکلات زیبایی است.