مرداد
جوش (که در کتاب ها و مقالات علمی به نام آکنه شناخته می شود.) یکی از بیماری التهابی فولیکولهای مو و غدد سباسه همراه آنها می باشد که اساسا به تغییرات هورمونی دوران نوجوانی مربوط می شود. در بیشتر حالت ها جوش ها در سنین ۱۲ تا ۱۴ سال ظاهر می شود. از آنجایی که بلوغ جنسی در دختران زودتر از پسران شروع می شود، آکنه نیز در آنها زودتر پدیدار می گردد.جوش ها، ممکن است چند سال بعد یعنی در سنین ۱۵ تا ۱۹ سال شدیدتر شود و به دنبال آن یک بهبودی و ناپدید شدن تدریجی ضایعات آکنه مخصوصا در اواسط دهه بیستم زندگی اتفاق می افتد. ضایعات آکنه در مورد تعداد کمی از افراد ممکن است در طی دوره درمان در فواصل زمانی مشخصی نیاز به تکرار درمان داشته باشند.
ضایعات جوش
جوش ها از لحاظ ظاهری به دو دسته تقسیم بندی می شود:
- کمودون باز (جوش سرسیاه)
- کمودون بسته (جوش سرسفید)
توجه داشته باشید که اصطلاح پزشکی صحیح ضایعات جوش کمودو یا جمع آن کمودون ها می باشد. گرچه اصطلاح کمودون نیز رایج بوده و زیاد به کار برده می شود، برای همین در این مقاله از این کلمه بیشتر استفاده می شود.
کمودون به ضایعات پایه ای و اولیه آکنه اطلاق میشود دیگر ضایعاتی که در آکنه بروز می کند درجات متعددی از التهاب را نشان میدهند و شامل موارد زیر هستند:
- پاپول که به ضایعات قرمز برآمده تا قطر ۰٫۵ سانتی متر گفته می شود که اغلب دارای رنگ بنفش/قرمز می باشد.
- پاستول(پوستچول) به ضایعات پر از چرک گفته می شود.
- نودول ها به ضایعات التهابی اطلاق می شود که در مقایسه با پاپول ها در مناطق عمیق تر پوست قرار دارند.
اساس و پایه ظهور ضایعات آکنه
ساختمان فولیکول مو و غدد سباسه (چربی)
به منظور فهم مکانیسم پدیدار شدن ضایعات آکنه باید به ساختار میکروسکوپی پوست فولیکول های مو و غدد سباسه نگاهی بیندازیم.
فولیکول مو به ساختار لوله مانند درازی گفته می شود که مو از درون آن به خارج رشد می کند. هر فولیکول مو دارای یک یا چند غدد سباسه متصل به خود می باشد. از غدد سباسه ماده ای به نام سبوم ترشح میشود که همان چربی میباشد که سطح پوست و مو را می پوشاند. سبوم مستقیما به سطح پوست ترشح نمی شود، بلکه به داخل فولیکول مو می ریزد و از عمق کانال مویی به سطح پوست دسترسی پیدا می کند. طول و عرض مو الزاما به سایز و اندازه غده چربی همراه آن بستگی پیدا نمی کند. برای مثال روی پوست صورت خانم ها مخصوصا ناحیه بینی، غدد سباسه نسبتا خیلی بزرگ هستند، در حالی که موهای این ناحیه به زحمت قابل دیدن می باشند. وقتی مو کوچک و نازک است و سوراخ فولیکول مو نسبتا باز و بزرگ می باشد، مثل این است که روزنه ریزی در سطح پوست وجود دارد.
غدد چربی در پوست سراسر بدن به جز کف دست و پا پراکنده شده اند. غدد سباسه در روی پوست ناحیه صورت قفسه سینه و قسمت فوقانی تنه نسبتا بزرگتر و عمیق ترند. اگر دقت کرده باشید این مکانها مناطقی هستند که بیشتر مستعد آکنه می باشند.
ضایعات اولیه جوش: کمودون های بسته و کمودون های باز
دو دلیل اصلی برای ظهور ضایعات اولیه آکنه کمودون های بسته و باز وجود دارد.:
- افزایش تعداد سلول ها (تقسیم سلولی در فولیکول مو که منجر به تجمع کراتین (ماده شاخی تشکیل دهنده پوست مو و ناخن) در مجرای فولیکول مو می شود.
- افزایش در ترشحات سبوم توسط غدد سباسه
اساسا سلول های فولیکول مو به صورت پیوسته و مداوم همانند دیگر سلولهای سطح پوست در حال تقسیم و تکثیر هستند و به طور مشابه غدد سباسه نیز به صورت پیوسته و مداوم به ترشح چربی و سبوم مشغول می باشند. تحت شرایط طبیعی سلول هایی که در نتیجه تقسیم و تکثیر سلولی در داخل فولیکول مو تولید شده و به صورت پوسته در می آیند از داخل مجرا به سطح پوست ریخته می شوند، دقیقا مانند چربی ترشح شده توسط غدد سباسه که از طریق مجرای فولیکول مو به سطح پوست راه می یابد.
گرچه وقتی ضایعات آکنه ظاهر می شود که تقسیم سلولهای فولیکول مو از حد طبیعی بیشتر شود یا ترشحات سبوم تولید شده توسط غدد سباسه بیشتر از معمول باشد. در این حالت ها ممکن است تخلیه این ترشحات اضافی چربی و سلولهای مرده و پوسته پوسته شده از داخل فولیکول مو به سطح پوست با اشکال مواجه شود. با گذشت زمان این ترکیبات چرب و بقایای کراتینی سلولهای مرده مجاری باریک فولیکول مو در سطح پوست را مسدود می کنند. پس به این ترتیب تخلیه چربی ها و پوسته ها دچار مشکل شده، با فشاری که می آورد باعث می شود مجرای فولیکول مو گشاد شود. غدد سباسه نیز به دلیل تجمع چربی و ترشحات اضافی بزرگ و عریض می گردد. این پروسه در شکل زیر نمایش داده شده است.
در نتیجه این اتفاقات دو نوع از ضایعات اولیه و پایه ای جوش یعنی کمودونه ای باز (سرسیاه) و کمودونهای بسته سرسفید به وجود می آیند.
کمودون های باز (جوش سرسیاه)
این ضایعات در نتیجه باز شدن روزنه فولیکول مو در اثر تجمع چربی و بقایای سلولهای مرده (کراتین) به وجود می آیند. رنگ سیاه دیده شده در محل روزنه به خاطر حضور پیگمان (رنگدانه) می باشد، که در بقایای سلولهای مرده مسدود کننده فولیکول مو وجود داشته است.
کمودون های بسته (جوش سرسفید)
کمودونهای بسته وقتی به وجود می آیند که سوراخ فولیکول مو بسته می ماند. زیر سوراخ بسته و در داخل مجرای فولیکول مواد کراتین یا همان بقایای سلولهای مرده و ترشحات سبوم تجمع پیدا کرده اند. یک کمودون ،بسته به خودی خود جزء ضایعات التهابی آکنه به شمار نمی رود، اما پایه و اساسی است که از آن ضایعات التهابی آکنه به وجود آمده و رشد و توسعه پیدا می کنند.
ضایعات التهابی جوش
همان طور که پیشتر نیز بدان اشاره شد، ضایعات التهابی آکنه از کمودون های بسته (دانه های سرسفید) به وجود می آیند که در فضای مسدود شده موجود در این کمودونها، چربیها، سبوم، کراتین و بقایای سلول های مرده تجمع پیدا کرده اند. این امر باعث تکثیر و ازدیاد یک نوع باکتری می شود که به طور طبیعی در فولیکولهای مو و سطح پوست زندگی می کند، زیرا در داخل کمودون های بسته یک فضای بسته بی هوازی و غنی از مواد چربی وجود دارد که مساعد برای رشد باکتری می باشد. باکتری در چنین محیطی سریع رشد و تکثیر می یابد و موادی از خود بیرون می راند که باعث ایجاد واکنشهای التهابی میشود پس در نتیجه عملکرد باکتری در داخل کمودون های بسته ضایعات التهابی آکنه به وجود میآیند این ضایعات پیشتر نام برده شد و اکنون با جزئیات به آنها پرداخته می شود.
پاپول ها
نخستین ضایعات التهابی آکنه هستند. پاپول یک ضایعه برآمده از سطح پوست و قرمز رنگ می باشد که قطر آن کمتر از ۰٫۵ سانتی متر است و نتیجه یک پروسه التهابی در آکنه می باشد.
پوستول ها
اگر فضای فولیکول مو با چرک پر شود، نتیجه یک پوستول خواهد بود. پوستول ها فضاهای ریز پر از چرک هستند. رنگ آنها از سفید-زرد به سمت نارنجی-سبز متغیر می باشد. با سوزن کردن یک پوستول محتوی مایع چرکی آن بیرون می ریزد.
نودول ها
اگر بقایای کراتین سلول های مرده و سبوم در مجرای فولیکول مو بیشتر تجمع پیدا کند، مجرای فولیکول عمیق تر و بزرگتر شده و نتیجه آن ایجاد یک نودول خواهد بود. نودول یک ضایعه التهابی ورم کرده است که نسبت به پاپول در مناطق عمیق تری از پوست قرار دارد. افتراق یک ضایعه نودول از پاپول با لمس کردن ضایعه کاملا امکان پذیر است.
کیست ها
وقتی مجرای فولیکول مو از مایع پر شود نتیجه یک کیست است. کیست در حقیقت یک فضای پر از آب موجود در پوست است. با لمس دقیق یک کیست می توان حضور مایع را در آن احساس کرد.
