ترکیبات موجود در فرآورده های آرایشی و بهداشتی چه موادی هستند؟چه اثراتی دارند؟

مرور کلی

اخیرا در صنعت آرایشی و بهداشتی پیشرفتهای چشمگیری صورت پذیرفته است. همواره نگاه کلی این صنعت به سمت بهبود سلامت پوست و نه فقط بهتر کردن موقتی ظاهر آن بوده است. بسیاری از فراورده های به کار رفته در صنعت آرایشی و بهداشتی در ناحیه بنیابینی خاکستری میان فراورده های مطلق آرایشی و داروها قرار دارند در این مقاله ترکیبات موجود در فرآورده های آرایشی و بهداشتی و نوع تاثیر آنها بررسی می شود. بحث ارائه شده در اینجا تماماً نتیجه تحقیقات معتبر علمی بوده که در منابع مختلف به چاپ رسیده است.

پژوهش بر روی این ترکیبات توسط بسیاری از کارخانجات فراورده های آرایشی و بهداشتی که پیشگام و پیشقدم در زمینه تولید این قبیل محصولات میباشد نیز انجام می گیرد، اما اغلب این کمپانی ها نتایج تحقیقات خود را مخفی نگه داشته و آنها را چه برای جامعه علمی و چه برای عامه مردم فاش نمی سازند.

اجزاء غیر معمول (Exotic) موجود در ترکیبات موجود در فرآورده های آرایشی و بهداشتی اغلب از گیاهان مشتق شده و کمتر از بافتها یا اندامهای حیوانی به دست می آیند. یک قاعده معمول در ارتباط با کاربرد اجزاء مخصوص در ترکیبات موجود در فراورده های آرایشی بهداشتی وجود دارد که عبارتند از: تا مادامی که تحقیقات تکرار پذیر قابل قبول (یعنی تحقیقاتی که توسط محققین دیگر نیز انجام شده و نتایج مشابه به دست آمده باشد) بر روی فراورده انجام نشده است کارایی محصول، اثبات شده تلقی نمی شود.

احتمال دارد ترکیبات زیادی برای مراقبت و محافظت پوست مفید بوده ،ولی مطالعاتی در متون پزشکی بر روی آن ها به چاپ نرسیده باشد. همچنین ممکن است ترکیبات بسیار دیگری نیز در طبیعت وجود داشته باشد که توانایی بالقوه آن ها هنوز کشف نشده ولی در آینده مسیر خود به سمت صنعت آرایشی بهداشتی را پیدا خواهند کرد.

چه چیزهایی باید در مورد ترکیبات موجود در فراورده های آرایشی بهداشتی بدانیم؟

ترکیبات فعال موجود در فرآورده های آرایشی بهداشتی به دسته های زیر تقسیم بندی می شوند:

ترکیبات مشتق شده از حیوانات

این گروه شامل انواع پروتئین ها (مانند کلاژن و الاستین)، انواع اسیدهای آمینه، اسیدهای نوکلئیک، هیالورونیک اسید، عصاره جفت، مایع آمینونیک و سرامیدها می شود.

عصاره های گیاهی

این گروه شامل ترکیبات به دست آمده از دسته وسیعی از گیاهان مانند آلوئه ورا (صبر زرد)، اسطوخودوس، بابونه همیشه بهار، اکی ناسه، روغن جوجوبا و روغن درخت چای می باشد. روغن های آروماتیک یا اسانس ها به این گروه تعلق دارند. این روغن ها از اکالیپتوس، کامفر، نعنا، جاسمین (یاسمین) و نیز از بابونه و اسطو خودوس بدست می آیند. فیتواسترول ها، عصاره های مشتق شده از کره کاکائو، نارگیل ،زیتون آووکادو، بادام زمینی، دانه های آفتاب گردان و روغن سویا می باشند، که در ترکیبات موجود در فرآورده های آرایشی و بهداشتی به کار می روند.

گاما-لینولئیک اسید از روغن های پامچال و گیاه دم روباه بدست می آید. آلفا هیدروکسی اسیدها اساساً از سبزیجات و میوه جات مشتق می شوند و بنابراین در دسته عصاره های گیاهی قرار می گیرند. این ترکیبات در مقاله ای دیگر به تفصیل بحث خواهند شد. آلانتوئین نیز در این دسته جا می گیرد، چرا که در گذشته این ترکیب از عصاره های گیاهی مختلف استخراج شده، ولی امروزه از اسید اوریک سنتز می شود.

ویتامین ها

این گروه شامل ویتامین C و E، بتا کاروتن و پیش ساز ویتامین B (پانتوتنیک اسید) می باشد.

مواد غذایی

بر اساس نوع فرهنگ ممکن است بعضی از ترکیبات موجود در فراورده های آرایشی – بهداشتی، شامل مواد غذایی مانند شیر، تخم مرغ، عسل و پروپولیس (ماده موم مانند قهوه ای) می باشند.

ترکیبات طبیعی استخراج شده از بافت های حیوانی

کلاژن

این پروتئین به صورت فیبرهای کلاژن، یکی از اجزاء اصلی پوست به شمار می رود. خیلی از مشتریان به اشتباه تصور میکنند که کلاژن موجود در فراورده های آرایشی بهداشتی قادر به نفوذ درون پوست بوده و می تواند جایگزین کلاژن قدیمی شود گرچه این تصور اشتباه است، زیرا به دلیل وزن ملکولی بسیار بالا، کلاژن نمی تواند از لایه شاخی پوست عبور کند و به درون سلول های زنده پوست داخل شود.

تنها راهی که از آن طریق کلاژن میتواند به طور موثری به درون پوست وارد شود، تزریق آن به لایه های عمیق پوست است که برای معالجه جای زخم های قدیمی یا چروک ها به کار می رود.

کلاژن تزریق شده فقط دارای اثر موقتی بوده و پس از ماه ها از محل جذب خواهد شد، اما توجه داشته باشید که کلاژن می تواند باعث افزایش رطوبت پوست شود، زیرا به میزان موثری جاذب آب است. احساسی که در نتیجه بهبود ظاهر پوست پس از مصرف فراورده های حاوی کلاژن دست می دهد ناشی از افزایش رطوبت پوست است. به علاوه کلاژن در فراورده های مو نیز به کار می رود، مخصوصا فراورده هایی که برای موهای آسیب دیده و ترمیم صدمات به مو تهیه شده اند.

اسیدهای آمینه الاستین و دیگر پروتئین ها

همانند کلاژن این ترکیبات نیز قادر به نفوذ به لایه شاخی پوست و در نتیجه به داخل اپیدرم نمی باشند. بعضی از این ترکیبات قادر به جذب آب هستند و در نتیجه به این طریق باعث افزایش رطوبت پوست شده و اثرات سودمند و مفیدی بر ظاهر پوست دارند. هیچ مدرک علمی دال بر اینکه این ترکیبات قادر هستند جلو پیری پوست را گرفته و مانع چین و چروک شوند وجود ندارد.

اسیدهای نوکلئیک

ترکیبات مختلف اسیدهای نوکلئیک، DNA را شکل می دهند که ماده ژنتیکی سلول های زنده قلمداد شده و حاوی کدهای ژنتیکی می باشد. هیچ مدرکی مبنی بر اینکه اسیدهای نوکلئیک یا DNA جلو پیری پوست را می گیرند وجود ندارد. فقط این ترکیبات قادر به جذب آب بوده و در نتیجه رطوبت پوست را بالا می برند.

هیالورونیک اسید

درم اساسا از یک ماده بین سلولی بی شکل و آمورف ساخته شده که همانند ملاط یا سیمان باعث پیوستن دیگر اجزای درم به یکدیگر می شود. یکی از ترکیبات تشکیل دهنده این ماده بین سلولی، هیالورونیک اسید نام دارد که ترکیب جاذب آب بسیار موثری می باشد. هیالورونیک اسید اکنون به طور فزاینده ای در ترکیبات مرطوب کننده به کار می رود.

مایع آمنیوتیک

آمنیوتیک مایعی است که اطراف جنین را در رحم مادر احاطه می کند و گفته می شود خاصیت دوباره جوان سازی (rejuvenation) داشته و جلو پیری پوست را می گیرد. مایع آمنیونیک استفاده شده در صنعت آرایشی بهداشتی از رحم گاوهای حامله توسط سوزنهای بلندی استخراج می شود. اثر سودمند این فرآورده از لحاظ علمی اثبات نشده است.

عصاره های جفت

همانند مایع آمنیونیک این حقیقت که جفت باعث رشد سلول های جنینی می شود منجر به این امر گردیده که مصرف کننده حس دوباره جوان سازی و تعویق پیری با مصرف این فراورده داشته باشد. از لحاظ علمی این امر اثبات نشده است.

فراورده های آرایشی – بهداشتی زیادی وجود دارند که محتوی آنزیمها و پروتئین های مشتق سرمی از جفت هستند که بر اساس منبعی که جفت از آن به دست آمده متفاوت می باشد. جفت مورد استفاده می تواند حیوانی یا انسانی باشد، ولی باید توجه داشت که در بسیاری از کشورها استفاده از فراورده های انسانی در صنعت آرایشی – بهداشتی و در ترکیبات موجود در فرآورده های آرایشی و بهداشتی ممنوع است. بافت مورد نظر ابتدا شسته می شود تا خون و دیگر ترکیبات غیر ضروری آن زدوده شود، سپس بافت تمیز جفت استخراج می گردد.

گرچه این فراورده امروزه کمتر به کار می رود. یکی از دلایل آن می تواند این باشد که بافت جفت پر از رگ های خونی بوده و اخیرا هر نوع فراورده ای که به نوعی با خون انسان در ارتباط باشد به دلیل احتمال آلودگی های ویروسی و باکتریایی کمتر مورد استفاده است. تاکنون انتقال بیماری های عفونی توسط جفت گزارش نشده است اما بازار مصرف این فراورده ها رو به کاهش است.

سرامیدها

سرامیدها ۴۰ درصد اسیدهای چرب موجود در سلول های بدن را شامل می شوند و جزء اصلی لایه شاخی پوست می باشند. سرامیدها برای یکپارچگی لایه شاخی ضروری هستند. دیده شده که کاربرد فراورده های حاوی سرامید بر روی پوست حیوانات باعث ایجاد یک لایه عایق غیر قابل نفوذ در سطح خارجی پوست شده است. اخیرا صنایع آرایشی بهداشتی پمادهای حاوی سرامید با غلظت های مختلف وارد بازار کرده اند که هم به عنوان مرطوب کننده به کار می روند و هم به عنوان ترکیبات محافظ جلو آسیب های پوستی را گرفته و باعث ترمیم صدمات ناشی از انواع ترکیبات شیمیایی مانند صابون ها به لایه شاخی پوست می شوند. بعضی مردم معتقدند سرامیدها جلو پیری را می گیرند اما این مطلب مستندات علمی ندارد. البته شکی وجود ندارد که اگر حتی قسمت کوچکی از خواص بالقوه این ترکیبات به اثبات برسد، پیشرفت قابل توجهی در صنعت آرایشی – بهداشتی خواهد بود.

عصاره های گیاهی

عصاره های گیاهی دارای اثرات متعددی هستند. بعضی از آنها یک رایحه خوش و یا رنگ جذاب به فراورده آرایشی – بهداشتی می دهند، بعضی رطوبت پوست را افزایش داده و به عنوان صاف کننده پوست عمل می کنند (اغلب عصاره های چرب تر دارای چنین اثری می باشند).

عصاره های مشخصی نیز وجود دارند که اثرات تسکین دهندگی آن ها معروف است (مانند عصاره بابونه یا آلوئه ورا) و دیگران مانند عصاره درخت فندق به عنوان قابض به کار می روند. قابض ها با جزئیات در مقاله ای دیگر بحث شده اند.

باید به خاطر داشت که هیچ عصاره گیاهی با دیگری کاملاً مشابه نمی باشد. زیر گونه های مختلفی از گیاهان وجود دارد که عصاره های آنها خواص فارماکولوژیکی کاملا متفاوتی دارند. بعضی اوقات حتى عصاره های گیاهی جمع آوری شده از یک گیاه نیز در فصول مختلف سال متفاوت می باشد و گاهی خواص فارماکولوژیک این عصاره ها به روش استخراج آنها بستگی پیدا می کند. در بعضی موارد، ممکن است اثر اصلی فراورده نهایی استخراج شده به خاطر دیگر ترکیبات موجود در فراورده بوده و به اجزاء عصاره گیاهی بستگی نداشته باشند.

هنوز اثبات نشده است که عصاره گیاهی خاصی بر روی پدیده پیری پوست یا جوان شدن آن تاثیر داشته باشد. به غیر از آنچه در ارتباط با آلفا هیدروکسی اسیدها خواهد آمد.

بعضی عصاره های گیاهی ادعا می شود که دارای خواص ضد میکروبی یا ضد قارچی هستند. وقتی در ارتباط با پوست ملتهب یا عفونی شده صحبت می کنیم، بهتر است داروهای موثر و قابل قبول بسته به نظر پزشک استفاده شود تا اینکه بخواهیم صرفا از عصاره های گیاهی جهت مداوا استفاده کنیم. پزشکی سنتی دسته وسیعی از داروهای پوستی را شامل می شود که اثبات شده بر روی باکتری ها و قارچ ها موثرند و مصرف آنها ایمن و بی خطر است.

در ادامه جزئیاتی از تعدادی عصاره های گیاهی با کاربرد رایج در صنعت آرایشی – بهداشتی را شامل می شود. بحث موجود در این بخش بر پایه اطلاعات کاملا شناخته شده و قابل قبول است، اما باید توجه داشت که بیشتر این اطلاعات قطعی نبوده و برای اثبات بیشتر نیاز به مطالعات علمی وسیع تری دارند.

آلوئه ورا

آلوئه ورا یا صبر زرد به عنوان یک ماده آرایشی-بهداشتی و نیز جهت درمان خانگی بریدگی ها و سوختگی های ساده و التهابات پوستی به کار می رود. در صنعت آرایشی بهداشتی این ترکیب در تقریبا تمامی ترکیبات موجود در فرآورده های آرایشی و بهداشتی اعم از: کرم ها، پمادها، صابون ها، شامپوها، لوسیون های برنزه کننده، لوسیون های پاک کننده و غیره به کار رفته است.

اثر تسکین دهندگی آلوئه ورا برای عموم کاملاً شناخته شده است. گیاه آلوئه ورا به دلیل خواص درمانی خود در عهد عتیق در منطقه بین النهرین و مصر به کار می رفته است. چینی ها از این گیاه در قدیم الایام برای درمان دردهای شکمی استفاده میکردند این گیاه وقتی به صورت خوراکی استفاده میشود کمی اثر مسهلی دارد هندیها در معالجه مشکلات ادراری و در طول تاریخ عصاره این گیاه در درمانهای پوستی به کار رفته است.

آلوئه ورا گل های زردرنگی دارد با برگ هایی که شبیه گل رز در کنار هم قرار گرفته اند. زیر گونه های مختلفی از این گیاه وجود دارد که از لحاظ شیمیایی و فارماکولوژیکی با یکدیگر متفاوت می باشند.

آلوئه ورا در ترکیبات آرایشی بهداشتی — گیاه آلوئه ورا

خواص آلوئه ورا

خواص ضد التهابی ترکیبات مختلف موجود در این گیاه به مواد شبه لیستین، کربوکسی پپتیداز، لاکتاتِ منیزیم و … موجود در این گیاه نسبت داده می شود.

اثر ضد باکتریایی آن شاید به دلیل ساپونین موجود در گیاه و یا دیگر ترکیبات آن باشد.

این گیاه علاوه بر اثرات فوق دارای توانایی بهبود سریع زخم ها نیز می باشد.

نتایج آزمایشات مختلف بر روی اثرات آلوئه ورا با کاربرد سنتی این گیاه در درمان عفونتهای پوستی و سوختگی ها زیاد هماهنگ نبوده و حتی در بعضی موارد ضد و نقیض است.

توجه: گونه های متفاوتی از گیاه آلوئه ورا وجود دارد که بسته به نوع گونه دارای اثرات فارماکولوژیکی متفاوتی می باشند. کیفیت و ترکیبات مواد متشکله گیاه از فصلی به فصل دیگر نیز تغییر می کند. باید توجه داشت که بعضی اوقات دیگر ترکیبات موجود در فراورده نهایی ممکن است با ترکیب موثره گیاهی تداخل کرده و حتی آن را خنثی کند. متدهای مختلف استخراج ترکیبات گیاهی می تواند باعث تغییر در ترکیب و تاثیر فراورده استخراج شده گردد. به همین جهت بعضی فراورده های آلوئه ورا ممکن است بر روی پوست موثر باشد، ولی بعضی عصاره های آن اثر خاصی نداشته باشند. جزء اصلی مسئول خواص ضد التهابی و ضد باکتریایی عصاره آلوئه و را هنوز شناخته نشده است و نیاز به تحقیقات بیشتری دارد.

اسطوخودوس (Lavender)

اسطوخودوس از گل های گیاه Lavendula officinalis مشتق می شود. اسانس این گیاه بوی دلپذیری دارد. بعضی ادعا می کنند عصاره گیاه اثر آنتی اکسیدانی دارد. دیگر اثرات گیاه، تسکین التهابات و تحریکات می باشد. اسطوخودوس اساساً برای تولید عطرهای مختلف استفاده می شود، علاوه بر آن یک اسانس معطر آروماتیک نیز از آن استخراج می گردد.

بابونه (Camomile)

بابونه از گل های دو گیاه Anthemis nobilis مشهور به بابونه رومی و Matricaria chamomilla مشهور به بابونه آلمانی بدست می آید. عصاره های هر دو گیاه عطر دلپذیری دارد. نوشیدن عصاره بابونه اثر تسکینی و آرام بخشی بر دستگاه هاضمه دارد. عصاره های هر دو بابونه ادعا می شود دارای اثر ضدالتهابی بر روی پوست بوده و باعث انقباض عروق پوستی می شود و به این ترتیب کمک به تسکین التهابات و تحریکات پوست می کند. چای بابونه پس از سرد شدن در معالجات درماتولوژی و به عنوان دهان شویه برای زخم های دهانی دردناک بسیار به کار برده می شود. علاوه بر آن یک توصیه مفید برای خواباندن و معالجه ورم و پف اطراف چشم ها کمپرس کردن ناحیه با پنبه آغشته به عصاره یا چای سرد شده بابونه می باشد که معمولاً چند بار در روز هر بار به مدت چند دقیقه استعمال می شود. در مورد بعضی عصاره های بابونه اثرات شفابخشی و بهبود سریع زخم ها دیده شده است ولی این اثر از لحاظ علمی ثابت شده نیست.

گل همیشه بهار (Calendula)

عصاره گلبرگ های Calendula officinalis گفته می شود دارای اثر ضد التهابی می باشد و برای معالجه تحریکات پوستی خفیف به کار می رود عصاره این گیاه همچنین یک اثر قابض خفیف نیز دارد. بعضی از عصاره های این گیاه ادعا میشود دارای خواص ضد قارچی و ضد باکتری می باشد.

اکی ناسه (Echinacea)

اکی ناسه یک گیاه دارویی است که در منطقه آمریکای شمالی و جنوبی رشد می کند و قرن ها است که استفاده می شود. عصاره این گیاه اغلب از ریشه آن بدست می آید. این گیاه اثرات ضد باکتریایی ضد قارچی و ضد ویروسی دارد. این اثر گفته می شود مربوط به توانایی فرآورده در خنثی کردن آنزیمی به نام هیالورونیداز است که توسط باکتری ترشح می شود. مطالعات علمی ثبت شده ای دال بر اثبات تاثیر فراورده وجود ندارد. اکی ناسه هرگز ادعا نمی شود که می تواند به اندازه آنتی بیوتیک موثر باشد.

هیالورونیداز

هیالورونیداز آنزیمی است که توسط باکتری ترشح می شود. این آنزیم قادر است هیالورونیک اسید را که یکی از مواد اساسی بافت همبند موجود در درم می باشد، حل کند. فرض بر این است که اکی ناسه با خنثی کردن این آنزیم قادر است جلو آسیب های باکتری یا قارچ را به بافتهای بدن بگیرد.

اسانس درخت چای استرالیایی

اسانس درخت چای استرالیایی (Melaleuca alternifolia) از تقطیر برگ های گیاه بدست می آید. مایع بی رنگ متمایل به زرد رنگ پریده است که دارای عطر خوشایند و دلپذیری می باشد. این ماده قرن ها توسط بومیان استرالیایی استفاده شده است. فراورده های آن با اثرات ضد باکتریایی و ضد قارچی در بازار موجود است و به طور کلی اثرات آنتی سپتیک دارد. اسانس درخت چای همچنین ادعا می شود دارای اثرات تسکینی بر روی پوست است، پس این ماده در التهابات پوستی عفونت های باکتریایی با قارچی و سوختگی ها و بریدگیهای سطحی می تواند موثر واقع شود به فرمهای امولسیون کرم و پماد در بازار موجود است. در یک تحقیق علمی که بر روی این گیاه در سال ۱۹۹۰ در استرالیا انجام گرفت مشخص شد که گیاه اثرات سودمندی در درمان آکنه دارد.

روغن جوجوبا

روغن جوجوبا از گیاهی مشتق می شود که در مکزیک و جنوب غرب آمریکای شمالی می روید و در طب قدیم زیاد استفاده می شده است. از بیست سال پیش تاکنون به عنوان یکی از اجزاء شامپوها، حالت دهنده های مو و کرمهای مرطوب کننده می باشد این فرآورده در یک دهه اخیر به صنعت آرایشی – بهداشتی و پزشکی معرفی شده است. روغن جوجوبا از لایه شاخی پوست به خوبی نفوذ کرده و عبور می کند. تحقیقات نشان داده است که این ماده به درم می رسد و تلاش می شود که از این ترکیب به عنوان حامل برای رساندن دیگر ترکیبات به اعماق پوست استفاده شود، علاوه بر آن گفته می شود که روغن جوجوبا ترشحات اضافی غدد سباسه یا چربی را کم می کند و اثرات سودمندی بر روی التهابات و تحریکات پوستی خفیف دارد.

روغنهای آروماتیک یا اسانس ها

اسانس ها هزاران سال است که توسط بشر استفاده می شوند. یونانیان باستان و مصریان قدیم از این ترکیبات برای تسکین درد و به عنوان خواب آور و آرام بخش بهره می بردند. این روغنها که از گیاهان متفاوتی استخراج می شوند، در حقیقت مایعات فرار با عطر خاص و ویژه هستند. اسانس ها می توانند از بخش های مختلف گیاه مانند گلها، میوه ها، ریشه گیاهان و یا تنه بعضی درختان استخراج شوند. اسانس ها به دلیل اثرات ضد التهابی و ضد باکتریایی شهرت ویژه ای دارند. بعضی اسانس های گیاهی دارای اثرات ضد دردی بوده و بعضی از آنها مانند منتول و کامفر، اثرات خنک کنندگی بر روی پوست دارند.

باید توجه داشت به دلیل عطر بخصوص و ویژه ای که اسانس هر گیاه دارد، بعضی روغن های آروماتیک بر روی حالت روانی و هیجانی انسان موثرند و تا حدی خلق و خو را متعادل کرده و احساس خوب بودن به فرد دست می دهد. این اثر به دلیل یک مکانیسم مرکزی می باشد که در مغز در نتیجه استشمام بوی خاص اسانس به وقوع می پیوندد. بعضی از این ترکیبات مانند روغن نعناع اثرات تحریکی داشته در حالی که روغن جاسمین و اسانس رز اثرات آرام بخش و تسکینی دارند.

روغن های فرار یا اسانس ها کاربردهای متعددی در صنعت آرایشی – بهداشتی دارند:

در شامپوها حالت دهنده های مو و فراورده های فردهنده استفاده می شوند.
در صابون ها مانند صابون بابونه که رطوبت پوست را افزایش می دهد و احساس پوست صاف پس از حمام کردن دست می دهد و نیز به طور کلی افزودن اسانس ها تا غلظت حدود یک درصد به صابون ها باعث ایجاد اثر ضد باکتریایی میشود.
در دئودورانت های مختلف به جهت عطر و اثر ضد باکتریایی به کار می روند.
در فراورده های دور کننده حشرات نیز استفاده می شوند.

اخیرا روغن های فرار یا اسانس ها کاربردهای فزاینده ای برای تغییر خلق و خو به عنوان آرام بخش یا محرک پیدا کرده اند. چندین کمپانی آرایشی – بهداشتی شامپوی انرژی دهنده و نیز یک نوع شامپوی آرام بخش به بازار عرضه کرده اند. شامپوی انرژی دهنده شامل اسانسهای محرک از جمله نعناع و کامفر بوده، در حالی که شامپوی آرام بخش حاوی رایحه های تسکین دهنده از جمله اسانس رز یا جاسمین می باشد.

فیتواسترول ها

فیتواسترول ها ساختار شیمیایی مشابه کلسترول دارند و از منابع گیاهی متفاوتی مانند کره کاکائو، نارگیل، زیتون ها آووکادو، بادام زمینی، دانه های آفتاب گردان و روغن سویا استخراج می شوند. اثر بیولوژیکی اصلی این ترکیبات خاصیت ضد التهابی می باشد و کاربردشان در صنعت آرایشی-بهداشتی عمدتاً به جهت این خاصیت است. فیتواسترول ها اغلب در کرمهای ضدالتهابی افراد با پوست خشک در کرمهای ضد سوختگی آفتاب و در کرمهای معالجه کننده انواع التهابات پوستی اعم از سوختگی پای بچه ها در اثر تماس پوست با مواد تحریک کننده از جمله ادرار و مدفوع به کار می روند. معمولاً مخلوطی از فیتواسترول ها مانند روغن آووکادو یا ترکیبات مشابه آن در فراورده های مراقبت مو به طور معمول استفاده می شود این ترکیبات به عنوان حالت دهنده و صاف کننده مو عمل کرده از بار الکتریکی موها میکاهند و باعث شکل پذیری بهتر آنها می شوند.

گاما لینولئیک اسید

گاما لینولئیک اسید، اسید چربی است که گفته میشود خواص ضد التهابی دارد. همچنین به عنوان یک ترکیب عایق و غیر قابل نفوذ در لایه شاخی پوست عمل کرده و باعث بهبود کیفیت محافظتی آن می شود. در صنایع آرایشی – بهداشتی، گامالینولئیک اسید اساساً به عنوان یکی از اجزاء ترکیبات مرطوب کننده مختلف به شمار می رود.

در درماتولوژی گزارشاتی از اثر سودمند اسانس گیاه علف چای که حاوی غلظت بالایی لینولئیک اسید می باشد در درمان درماتیت آتوپیک وجود دارد.

اسانس دیگری که حاوی درصد بالایی گامالینولئیک اسید است روغن گاوزبان می باشد. کاربرد منظم این اسانس طی چند هفته یا بیشتر به طور محسوسی از دست رفتن رطوبت پوست را کاهش می دهد. خشکی و زبری پوست در نتیجه استفاده مکرر از مواد شوینده مانند سدیم لوریل سولفات (جزء رایج صابون ها و شامپوها) به طور قابل قبولی در اثر مصرف منظم فراورده های حاوی این اسانس کاهش می یابد.

آلانتوئین

آلانتوئین از گیاهان مختلفی استخراج می شود و در ترکیبات موجود در فرآورده های آرایشی و بهداشتی به کار می رود اما امروزه در صنعت آرایشی – بهداشتی به طور مصنوعی از اسید اوریک بدست می آید. آلانتوئین یک ترکیب تسکین دهنده التهابات پوستی بوده و ادعا می شود که اثر مفیدی در درمان زخم ها دارد، ولی این ادعا از لحاظ علمی ثابت شده نیست. آلانتوئین ماده ای است که اثر کراتولیتیک داشته و قادر است کراتین پوست را نرم و حل نماید و به این ترتیب باعث حل شدن پروتئین کراتین میشود که سازنده لایه شاخی پوست می باشد. جزء رایج اکثر فراورده های مرطوب کننده بوده و باعث کاهش التهاب پوستی می شود. در معالجه پوست خشک، ضخیم شده و لب های ترک خورده به کار میرود و جزء رایج شامپوهای ضد شوره می باشد.

ویتامین ها

ویتامین ها بر اساس تعریف انواع مختلفی از ترکیبات آلی میباشند که به مقدار کم در غذاها وجود دارند و حضور آنها برای عملکرد فیزلوژیک طبیعی بدن ضروری میباشد.

اصطلاح ویتامین یک جادوی خاص در صنایع آرایشی – بهداشتی بوده، در حالی که اثر این ترکیبات بر پوست به واقع ثابت شده نیست در دهه اخیر علاقه فزاینده ای به ویتامین ها به جهت خواص آنتی اکسیدانتی آنها به وجود آمده است. ویتامین های واجد این خاصیت شامل ویتامین C، بتا کاروتن و ویتامین E می باشد. فرض بر این است که این ویتامین ها قادرند رادیکال های آزاد اکسیژن را که باعث صدمات به بافت های بدن می شوند به دام بیندازند. مطالعات زیادی صورت گرفته که اثبات کند آیا واقعاً افزودن این ترکیبات به رژیم غذایی می تواند خطر بیماری قلبی عروقی و سرطان را کاهش دهد یا خیر. گرچه هنوز هم مطالعات بیشتری برای اثبات این خاصیت باید صورت پذیرد و موضوع جای بحث و اختلاف نظر دارد. به علاوه این موضوع که آیا افزودن ویتامین ها قادرند کیفیت پوست را بهبود بخشیده و فرایند پیری پوست را به تعویض بیندازند. هنوز اثبات شده نیست.

رادیکال های آزاد اکسیژن چه هستند؟

رادیکال های آزاد اکسیژن محصولات جانبی تغییرات در ملکول اکسیژن بوده که پیوسته در بافت های بدن انجام می پذیرد. تولید رادیکال های آزاد اکسیژن در حقیقت پاسخ بدن به در معرض آفتاب بودن، در معرض اشعه X واقع شدن سیگار کشیدن و آلودگی های محیطی می باشد.

رادیکال های آزاد اکسیژن به دیواره سلولی در بدن صدمه زده و باعث آسیب به ماده ژنتیکی آنها یعنی DNA می شوند و ممکن است ترکیبات بیوشیمیایی متفاوتی در نتیجه این تغییرات در سلول حاصل شود. به نظر می رسد رادیکال های آزاد اکسیژن نقش معنی دار و مهمی در بیماری های قلبی عروقی و توسعه سرطان ها دارند. دانشمندان بر این عقیده هستند که در اثر جمع شدن تدریجی رادیکال های آزاد اکسیژن فرایند پیری در کل بدن از جمله پوست تسریع می شود. همچین صدمات پوستی در نتیجه آفتاب عمدتا به جهت اثر رادیکال های آزاد اکسیژن می باشد.

محصولات آرایشی بهداشتی, مفاهیم پایه, مقالات